የፍትሀብሔርና ስነ-ስርአት ህግን አለመከተል የሚያስከትለው ውጤት
****
የፍትሀብሔር ስነ ስርአት በአጠቃላይ የፍትሀብሔር ክርክሮች በምን መልኩ ወይም ሂደት እንደሚካሄዱና ጉዳዮች እንዴት እልባት እንደሚሰጣቸው የሚያመለክት ነው፡፡ የህጎች አንደኛው መከፋፈያ መንገድ የፍሬ ነገር እና የስነ ስርአት ህጎች የሚል አይነት ነው፡፡ የፍሬ ነገር ህጎች መብቶችን እና ግዴታዎችን የሚደነግጉ ሲሆን የስነ ስርአት ህጎች ደግሞ እኒዚህ መብትና ግዴታዎች እንዴት እንደሚፈፀሙና እንደሚተገበሩ የሚደነግጉ ናቸው፡፡ የፍሬ ነገር ህጎች ውጤትን ወይም ግብን የሚያመለክቱ ሲሆን የስነ ስርአት ህጎች ደግሞ እዚህ ግብ ወይም ውጤት ላይ እንዴት እንደሚደረስ የሚያመለክቱ መንገዶች ወይም ዘዴዎች ተብለው ይወሰዳሉ፡፡ በስነ ስርአት ህግ አይነቶች ውስጥ ደግሞ በዋናነት በሶስት ተከፍለው የፍትሀብሔር፣ የወንጀል እና የአስተዳደር ስነ ስርአት በሚል ይታወቃሉ፡፡
በዚህ አጭር ፅሁፍ ስለ ፍትሀብሔር ስነ ስርአት እና ውጤቱ ለማሳየት እንሞክራለን፡፡ የስነ ስርአት ህጎች በዋናነት ሰዎች መሰረታዊ የሆኑ የመብት ጥያቄዎች ሲያቀርቡ የሚዳኙበትን ልዩ የሆኑ መብቶች፣ ጥቅሞችና ግዴታዎች በሚመለከታቸው የህግ አካላት የሚወሰኑበትን እና ተፈፀሚ ሊሆኑ የሚችሉበትን ዘዴ የሚያሳይ ፅንሰ ሀሳብ ነው፡፡ የፍትሀብሔር ስነ ስርአት ማለት ደግሞ የፍትሀብሔር ክርክሮችን በተመለከተ የምንከተለውን ስርአት የሚያመልክት ነው፡፡
በሀገራችን ያለው የፍትሀብሔር ስነ ስርአት ህግ ማእቀፍ ስንመለከት በዋነኛነት የምናገኘው የፍትሀብሔር ስነ ስርአት ህግ የሚባለውን ኮድ ነው፡፡ ይህ ህግ በ1958 ዓ/ም በድንጋጌ ቁጥር 52/1958 የወጣ ነው፡፡ ይህ የህግ ኮድ #483 ቁጥሮች እና ሰንጠረዥና ፎርሞች ያሉት ሰፊ ህግ ነው፡፡ ሁለተኛው የስነ ስርአት ህግ ማእቀፍ የፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጆች ከነማሻሻያዎቻቸው አዋጅ ቁጥሮች 25/1988፣ 138/1991፣ 188/1992፣ 254/1993፣ 321/1995፣ 322/1995፣ 454/1997፣ ስለ ፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት፣ ከፍተኛ ፍርድ ቤት እና ጠቅላይ ፍርድ ቤቶች የዳኝነት ስልጣን፣ ለሰበር አቤቱታ አቀራረብ ስርአት ወዘተ የሚደነግጉ ናቸው፡፡ ሶስተኛው የፍትሀብሔር ስነ ስርአት የህግ ማእቀፍ በአዋጀ ቁጥ 454/1997 አንቀፅ 10/4/ የተመለከተው የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከአምስት ያላነሱ ዳኞች በተሰየሙበት የሰበር ችሎት የሚሰጠው የህግ ትርጉም በየትኛውም ደረጃ ላይ በሚገኝ የፌዴራል ወይም የክልል ፍርድ ቤት ላይ አስገዳጅነት ይኖረዋል በሚለው መሰረት የፍትሀብሔር ስነ ስርአትን በተመለከተ በሰበር የሚሰጥ አስገዳጅ ትርጉም ነው፡፡ ምናልባት በአራተኛነት ሊጠቀስ የሚችለው የፍትሀብሔር ስነ ስርአት ድንጋጌ በፍሬ ነገር ህጎች ውስጥ ተካቶ የሚገኘው ነው፡፡ እነዚህም ለምሳሌ ይርጋን በተመለከተና የማስረጃ አግባብነትና ተቀባይነትን በተመለከተ በፍሬ ነገር ህጎች ውስጥ ተካተው ይገኛሉ፡፡
አንድ ሰው የፍትሀብሔር ስነ ስርአት ህግን ተጠቅሞ በፍርድ ቤት መብቱ እንዲከበርለት ወይም ጥቅሙ እንዲረጋገጥለት ሊጠይቃቸው የሚችሉ ጉዳዮች ውስጥ የሚከተሉት ሊጠቀሱ ይችላሉ፡፡ አንድ ሰው በውል የፈጠረውን መብትና ግዴታ ለማስከበር፣ በሽያጭ ውል ለሸጠው እቃ ዋጋውን ለመጠየቅ ወይም እቃው እንዲቀርብለት ለመጠየቅ፣ የቤት ኪራይ ለማስከፈል፣ በውርስ ያገኘውን ንብረት ክፍፍል እንዲደረግለት ወይም ወራሽነቱ እንዲረጋገጥለት፣ በጋብቻ ስለተፈራ የጋራ ንብረት ክፍፍል ለመጠየቅ፣ የፍቺ ማመልከቻ ለማቅረብ፣ ከአሰሪው የሚጠይቀውን መብት ለመጠየቅ ወይም ሌሎች በህግ ያሉትን መብቶች በፍርድ ለማስከበር በፍርድ ቤት የፍትሀብሔር ክስ ለማቅረብ ከላይ የተመለከቱትን የፍትሀብሔር ስነ ስርአት የህግ ማእቀፎች በዝርዝር መመልከት ግንዛቤ ይሰጣል፡፡
በህጎቹ ይዘት ውስጥም ስለ ፍርድ ቤቶች ስልጣን ማለትም ምን አይነት ጉዳይ በየትኛው የፌዴራል ወይም የክልል ፍርድ ቤት መቅረብ እንዳለበት፣ በየትኛው የፍርድ ቤት ደረጃ የመጀመሪያ፣ ከፍተኛ ወይም ጠቅላይ ፍርድ ቤት ክሱን ማቅረብ እንዳለበት ይገልፃሉ፡፡ በከሳሽነት ወይም ተከሳሽነት በክርክር ተካፋይ ስለመሆን፣ ከሳሽ ስለመሆን ችሎታና ስለውክልና፣ ስለተከራካሪ ወገኖች ስለመቅረብና ስላለመቅረብ፣ ስለመጥሪያ አደራረስ፣ ስለምስክሮች አቀራረብና አመሰካከር፣ ስለሰነድ ማስረጃ አቀራረብ፣ ለጊዜው ስለሚሰጡ የእግድ ትእዛዞች፣ ስለፍርድና ትእዛዝ አሰጣጥ፣ ስለክስና መልስ አፃፃፍ፣ ስለ ክስ አሰማም፣ ስለ ክስ ማቋረጥ፣ ስለተፋጠነ ስነ ስርአት፣ በግልግል ወይም በስምምነት ክርክርን ስለመቋጨት፣ ስለይግበኝ፣ ስለመቃወም፣ ፍርድን ስለማጣራት፣ ስለፍርድ አፈፃፀም፣ ስለ ሀራጅ ሽያጭ ወዘተ የሚመለከቱ ዝርዝር ድንጋጌዎች ይገኛሉ፡፡
እነዚህ ስነ ስርአቶች ሙግት ወይም ክርክር በታወቀ ስርአት እንዲመራ ከማድረግ ባለፈ የተከራካሪ ወገኖች እኩል የመሰማት እድል በመስጠት ፍርድ ቤት በእውነት ላይ ለመድረስ እና በህግ የተመለከተው መብትና ግዴታ እንዲከበርና እንዲረጋገጥ ብሎም እንዲፈፀም ለማድረግ ጠቀሜታ አለው፡፡ በተጨማሪም ክርክሮች ስርአት ባለው፣ በሰለጠነና በመከባበር ሙግት ለማካሄድ፣ የተከራካሪዎችንና የፍርድ ቤትን ጊዜና ገንዘብ ቆጣቢ ክርክር ለመምራት፣ ውጤታማና ቀልጣፋ ፍትህ ለማስገኘት የተደራጁ ናቸው፡፡
@lawsocieties
@lawsocieties
@lawsocieties
****
የፍትሀብሔር ስነ ስርአት በአጠቃላይ የፍትሀብሔር ክርክሮች በምን መልኩ ወይም ሂደት እንደሚካሄዱና ጉዳዮች እንዴት እልባት እንደሚሰጣቸው የሚያመለክት ነው፡፡ የህጎች አንደኛው መከፋፈያ መንገድ የፍሬ ነገር እና የስነ ስርአት ህጎች የሚል አይነት ነው፡፡ የፍሬ ነገር ህጎች መብቶችን እና ግዴታዎችን የሚደነግጉ ሲሆን የስነ ስርአት ህጎች ደግሞ እኒዚህ መብትና ግዴታዎች እንዴት እንደሚፈፀሙና እንደሚተገበሩ የሚደነግጉ ናቸው፡፡ የፍሬ ነገር ህጎች ውጤትን ወይም ግብን የሚያመለክቱ ሲሆን የስነ ስርአት ህጎች ደግሞ እዚህ ግብ ወይም ውጤት ላይ እንዴት እንደሚደረስ የሚያመለክቱ መንገዶች ወይም ዘዴዎች ተብለው ይወሰዳሉ፡፡ በስነ ስርአት ህግ አይነቶች ውስጥ ደግሞ በዋናነት በሶስት ተከፍለው የፍትሀብሔር፣ የወንጀል እና የአስተዳደር ስነ ስርአት በሚል ይታወቃሉ፡፡
በዚህ አጭር ፅሁፍ ስለ ፍትሀብሔር ስነ ስርአት እና ውጤቱ ለማሳየት እንሞክራለን፡፡ የስነ ስርአት ህጎች በዋናነት ሰዎች መሰረታዊ የሆኑ የመብት ጥያቄዎች ሲያቀርቡ የሚዳኙበትን ልዩ የሆኑ መብቶች፣ ጥቅሞችና ግዴታዎች በሚመለከታቸው የህግ አካላት የሚወሰኑበትን እና ተፈፀሚ ሊሆኑ የሚችሉበትን ዘዴ የሚያሳይ ፅንሰ ሀሳብ ነው፡፡ የፍትሀብሔር ስነ ስርአት ማለት ደግሞ የፍትሀብሔር ክርክሮችን በተመለከተ የምንከተለውን ስርአት የሚያመልክት ነው፡፡
በሀገራችን ያለው የፍትሀብሔር ስነ ስርአት ህግ ማእቀፍ ስንመለከት በዋነኛነት የምናገኘው የፍትሀብሔር ስነ ስርአት ህግ የሚባለውን ኮድ ነው፡፡ ይህ ህግ በ1958 ዓ/ም በድንጋጌ ቁጥር 52/1958 የወጣ ነው፡፡ ይህ የህግ ኮድ #483 ቁጥሮች እና ሰንጠረዥና ፎርሞች ያሉት ሰፊ ህግ ነው፡፡ ሁለተኛው የስነ ስርአት ህግ ማእቀፍ የፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጆች ከነማሻሻያዎቻቸው አዋጅ ቁጥሮች 25/1988፣ 138/1991፣ 188/1992፣ 254/1993፣ 321/1995፣ 322/1995፣ 454/1997፣ ስለ ፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት፣ ከፍተኛ ፍርድ ቤት እና ጠቅላይ ፍርድ ቤቶች የዳኝነት ስልጣን፣ ለሰበር አቤቱታ አቀራረብ ስርአት ወዘተ የሚደነግጉ ናቸው፡፡ ሶስተኛው የፍትሀብሔር ስነ ስርአት የህግ ማእቀፍ በአዋጀ ቁጥ 454/1997 አንቀፅ 10/4/ የተመለከተው የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከአምስት ያላነሱ ዳኞች በተሰየሙበት የሰበር ችሎት የሚሰጠው የህግ ትርጉም በየትኛውም ደረጃ ላይ በሚገኝ የፌዴራል ወይም የክልል ፍርድ ቤት ላይ አስገዳጅነት ይኖረዋል በሚለው መሰረት የፍትሀብሔር ስነ ስርአትን በተመለከተ በሰበር የሚሰጥ አስገዳጅ ትርጉም ነው፡፡ ምናልባት በአራተኛነት ሊጠቀስ የሚችለው የፍትሀብሔር ስነ ስርአት ድንጋጌ በፍሬ ነገር ህጎች ውስጥ ተካቶ የሚገኘው ነው፡፡ እነዚህም ለምሳሌ ይርጋን በተመለከተና የማስረጃ አግባብነትና ተቀባይነትን በተመለከተ በፍሬ ነገር ህጎች ውስጥ ተካተው ይገኛሉ፡፡
አንድ ሰው የፍትሀብሔር ስነ ስርአት ህግን ተጠቅሞ በፍርድ ቤት መብቱ እንዲከበርለት ወይም ጥቅሙ እንዲረጋገጥለት ሊጠይቃቸው የሚችሉ ጉዳዮች ውስጥ የሚከተሉት ሊጠቀሱ ይችላሉ፡፡ አንድ ሰው በውል የፈጠረውን መብትና ግዴታ ለማስከበር፣ በሽያጭ ውል ለሸጠው እቃ ዋጋውን ለመጠየቅ ወይም እቃው እንዲቀርብለት ለመጠየቅ፣ የቤት ኪራይ ለማስከፈል፣ በውርስ ያገኘውን ንብረት ክፍፍል እንዲደረግለት ወይም ወራሽነቱ እንዲረጋገጥለት፣ በጋብቻ ስለተፈራ የጋራ ንብረት ክፍፍል ለመጠየቅ፣ የፍቺ ማመልከቻ ለማቅረብ፣ ከአሰሪው የሚጠይቀውን መብት ለመጠየቅ ወይም ሌሎች በህግ ያሉትን መብቶች በፍርድ ለማስከበር በፍርድ ቤት የፍትሀብሔር ክስ ለማቅረብ ከላይ የተመለከቱትን የፍትሀብሔር ስነ ስርአት የህግ ማእቀፎች በዝርዝር መመልከት ግንዛቤ ይሰጣል፡፡
በህጎቹ ይዘት ውስጥም ስለ ፍርድ ቤቶች ስልጣን ማለትም ምን አይነት ጉዳይ በየትኛው የፌዴራል ወይም የክልል ፍርድ ቤት መቅረብ እንዳለበት፣ በየትኛው የፍርድ ቤት ደረጃ የመጀመሪያ፣ ከፍተኛ ወይም ጠቅላይ ፍርድ ቤት ክሱን ማቅረብ እንዳለበት ይገልፃሉ፡፡ በከሳሽነት ወይም ተከሳሽነት በክርክር ተካፋይ ስለመሆን፣ ከሳሽ ስለመሆን ችሎታና ስለውክልና፣ ስለተከራካሪ ወገኖች ስለመቅረብና ስላለመቅረብ፣ ስለመጥሪያ አደራረስ፣ ስለምስክሮች አቀራረብና አመሰካከር፣ ስለሰነድ ማስረጃ አቀራረብ፣ ለጊዜው ስለሚሰጡ የእግድ ትእዛዞች፣ ስለፍርድና ትእዛዝ አሰጣጥ፣ ስለክስና መልስ አፃፃፍ፣ ስለ ክስ አሰማም፣ ስለ ክስ ማቋረጥ፣ ስለተፋጠነ ስነ ስርአት፣ በግልግል ወይም በስምምነት ክርክርን ስለመቋጨት፣ ስለይግበኝ፣ ስለመቃወም፣ ፍርድን ስለማጣራት፣ ስለፍርድ አፈፃፀም፣ ስለ ሀራጅ ሽያጭ ወዘተ የሚመለከቱ ዝርዝር ድንጋጌዎች ይገኛሉ፡፡
እነዚህ ስነ ስርአቶች ሙግት ወይም ክርክር በታወቀ ስርአት እንዲመራ ከማድረግ ባለፈ የተከራካሪ ወገኖች እኩል የመሰማት እድል በመስጠት ፍርድ ቤት በእውነት ላይ ለመድረስ እና በህግ የተመለከተው መብትና ግዴታ እንዲከበርና እንዲረጋገጥ ብሎም እንዲፈፀም ለማድረግ ጠቀሜታ አለው፡፡ በተጨማሪም ክርክሮች ስርአት ባለው፣ በሰለጠነና በመከባበር ሙግት ለማካሄድ፣ የተከራካሪዎችንና የፍርድ ቤትን ጊዜና ገንዘብ ቆጣቢ ክርክር ለመምራት፣ ውጤታማና ቀልጣፋ ፍትህ ለማስገኘት የተደራጁ ናቸው፡፡
@lawsocieties
@lawsocieties
@lawsocieties
ምክር ቤቱ የፌዴራልና የክልል መንግስታት የግንኙነት ስርዓትን ለመወሰን የወጣውን ረቂቅ አዋጅ አፀደቀ
———————————————————-
የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የፌዴራልና የክልል መንግስታት የግንኙነት ስርዓትን ለመወሰን የወጣውን ረቂቅ አዋጅ በሙሉ ድምፅ አፀደቀ።
ምክር ቤቱ ኢትዮጵያ ኒውክለርን አማራጭ የሃይል አቅርቦት ለማድረግ ከሩሲያ ጋር የተፈራረመችውን የስምምነት ረቂቅም በሙሉ ድምፅ አፅድቋል።
የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት 6ኛ ዓመት የስራ ዘመን 5ኛ መደበኛ ስብሰባውን ዛሬ አካሂዷል።
በዚህም የፌዴራልና የክልል መንግስታት የግንኙነት ስርዓትን ለመወሰን የወጣውን ረቂቅ አዋጅ መርምሮ በሙሉ ድምፅ አጽድቋል።
ከሶስት ዓመታት በፊት የሚኒስትሮች ምክር ቤት ያወጣው ረቂቅ አዋጅ በምክር ቤቱ የህግ ፍትህና ዴሞክራሲ ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴና በሚመለከታቸው አካላት በጥንቃቄ ሲታይ እንደነበር ተገልጿል።
የፌዴራልና የክልል መንግስታት ያላቸውን አቅም በማቀናጀት ህጋዊ በሆነ መንገድ ለኢትዮጵያ ህዝቦች ቀልጣፋና ውጤታማ አገልግሎት እንዲሰጡ የግንኙነት ስርዓቱ ወሳኝ መሆኑ ተብራርቷል።
ረቂቅ አዋጁ ከኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ አኳያ አልዘገየም ወይ? የፌዴሬሽን ምክር ቤትና የክልል መንግስታት በረቂቅ አዋጁ ላይ የነበራቸው ተሳትፎ ምን ይመስላል? የሚሉና ሌሎችንም ጥያቄዎች በምክር ቤት አባላት ተነስተዋል።
የምክር ቤቱ አፈ ጉባኤ አቶ ታገሰ ጫፎ በኢትዮጵያ አንድ የፖለቲካና የኢኮኖሚ ማህበረሰብ ለመገንባት የፌዴራልና የክልል መንግስታት ግንኙነት ህጋዊ ዕውቅና ሊኖረው ይገባል ብለዋል።
በተናጠልና በጋራ የተሰጣቸውን ስልጣንና ተግባር በግልጽ በማስቀመጥ አገራዊ የልማት ስራዎችን በተናበበ መልኩ መስራት እንደሚገባቸውም ነው ያነሱት።
———————————————————-
የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የፌዴራልና የክልል መንግስታት የግንኙነት ስርዓትን ለመወሰን የወጣውን ረቂቅ አዋጅ በሙሉ ድምፅ አፀደቀ።
ምክር ቤቱ ኢትዮጵያ ኒውክለርን አማራጭ የሃይል አቅርቦት ለማድረግ ከሩሲያ ጋር የተፈራረመችውን የስምምነት ረቂቅም በሙሉ ድምፅ አፅድቋል።
የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት 6ኛ ዓመት የስራ ዘመን 5ኛ መደበኛ ስብሰባውን ዛሬ አካሂዷል።
በዚህም የፌዴራልና የክልል መንግስታት የግንኙነት ስርዓትን ለመወሰን የወጣውን ረቂቅ አዋጅ መርምሮ በሙሉ ድምፅ አጽድቋል።
ከሶስት ዓመታት በፊት የሚኒስትሮች ምክር ቤት ያወጣው ረቂቅ አዋጅ በምክር ቤቱ የህግ ፍትህና ዴሞክራሲ ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴና በሚመለከታቸው አካላት በጥንቃቄ ሲታይ እንደነበር ተገልጿል።
የፌዴራልና የክልል መንግስታት ያላቸውን አቅም በማቀናጀት ህጋዊ በሆነ መንገድ ለኢትዮጵያ ህዝቦች ቀልጣፋና ውጤታማ አገልግሎት እንዲሰጡ የግንኙነት ስርዓቱ ወሳኝ መሆኑ ተብራርቷል።
ረቂቅ አዋጁ ከኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ አኳያ አልዘገየም ወይ? የፌዴሬሽን ምክር ቤትና የክልል መንግስታት በረቂቅ አዋጁ ላይ የነበራቸው ተሳትፎ ምን ይመስላል? የሚሉና ሌሎችንም ጥያቄዎች በምክር ቤት አባላት ተነስተዋል።
የምክር ቤቱ አፈ ጉባኤ አቶ ታገሰ ጫፎ በኢትዮጵያ አንድ የፖለቲካና የኢኮኖሚ ማህበረሰብ ለመገንባት የፌዴራልና የክልል መንግስታት ግንኙነት ህጋዊ ዕውቅና ሊኖረው ይገባል ብለዋል።
በተናጠልና በጋራ የተሰጣቸውን ስልጣንና ተግባር በግልጽ በማስቀመጥ አገራዊ የልማት ስራዎችን በተናበበ መልኩ መስራት እንደሚገባቸውም ነው ያነሱት።
በስራ ውል የሠራተኛ መብቶች እና ከስራ የመቀነስ አሰራር
---------------------------
በመንግስት ወይም በግል መስሪያ ቤት ውስጥ የሚሰሩ ሰራተኞች በተለያዩ ህጎች የሚተዳደሩ ሲሆን ከነዚህ ህጎች የፌደራል መንግስት ሰራተኞች አዋጅ ቁጥር 1054/10 እና የአሰሪና ሰራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 1156/11(የግል ሰራተኞችን የሚመለከት) ለአብነት መጥቀስ ይቻላል፡፡የአሰሪ እና ሰራተኛ ግንኙነት የሚጀምረው በመካከላቸው በሚደረገው የስራ ውል ነው፡፡የስራ ውል በውስጡ በአሰሪው እና በሰራተኛው መካከል ባለ ግንኙነት ሊኖሩ የሚችሉ ዝርዝር ጉዳዮችን ያካተተ ነው፡፡
እነዚህ ዝርዝር ጉዳዮች በዋናነት የተዋዋዮቹን ስምምነት የያዙ ቢሆኑም በስራ ውል የሚደረግ ስምምነት ህግን መሰረት ያደረገ እና ህግን የማይቃረን መሆን አለበት፡፡ በተጨማሪም የሥራ ውል በሕግ፣ በኅብረት ስምምነት ወይም በሥራ ደንብ ለሠራተኛው ከተሰጡት ጥቅሞች ያነሰ ጥቅም የሚሰጥ መሆን የለበትም፡፡
በዚህ በራሪ ፅሁፍ በአሰሪና ሰራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 1156/11 በስራ ውል የሠራተኛ መብቶች እና ከስራ የመቀነስ አሰራርን የተመለከቱ ጉዳዮች ይዳሰሳሉ፡፡
የሥራ ውል ይዘት
ማንኛውም ግለሰብ ደመወዝ እየተከፈለው በአሠሪው መሪነት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ ለተወሰነ ወይም ላልተወሰነ ጊዜ ወይም የተወሰነ ሥራ ለአሠሪው ለመሥራት ሲስማማ በሁለቱ መካከል የሥራ ውል ይመሠረታል፡፡ስለሆነም የስራ ውል ላልተወሰነ ጊዜ ወይም ለተወሰነ ጊዜ ወይም ለተወሰነ ስራ ሊደረግ ይችላል ማለት ነው፡፡
ውሉ በፅሁፍ ወይም በቃል ሊደረግ የሚችል ሲሆን በቃል ለተደረገ ውል አሰሪው ለሰራተኛው በ15 ቀን ውስጥ የሥራውን ዓይነትና ቦታ፣ ለሥራ የሚከፈለውን ደመወዝ መጠን፣ የስሌቱን ዘዴ፣ የአከፋፈሉን ሁኔታና ጊዜ እና ውሉ ፀንቶ የሚቆይበትን ጊዜ ፣ የአሠሪውን ስምና አድራሻ እና የሠራተኛውን ስም፣ እድሜ፣ አድራሻና የሥራ ካርድ ቁጥር ካለ የያዘ ሰነድ ፈርሞ ለሰራተኛው መስጠት አለበት፡፡
የሥራ ውል ተዋዋይ ወገኖች በውሉ መሠረት የሚኖራቸውን መብትና ግዴታ በማያጠራጥር አኳኋን በሚያውቁበት ሁኔታና በግልጽ መደረግ ይኖርበታል፡፡በመሆኑም የስር ውል ከላይ የተጠቀሱትን ዝርዝር ጉዳዮች ያካተተ መሆን አለበት፡፡ይሁንና የእነዚህ ሁኔታዎች አለመሟላት ሠራተኛው በአዋጁ መሠረት የሚያገኛቸውን መብቶች አያሳጣውም፡፡
አሠሪና ሠራተኛ የአሠሪንና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ድንጋጌዎችን፣ የኅብረት ስምምነትን፣ የሥራ ደንብንና በሕግ መሠረት የሚተላለፉ መመሪያዎችንና ትዕዛዞችን የማክበር ግዴታ እንዳለባቸው ከአዋጁ መገንዘብ የምንችል ሲሆን አሠሪውም ሆነ ሠራተኛው በሥራ ግንኙነታቸው ሂደት የተለያዩ መብቶችና ግዴታዎች ይኖራቸዋል፡፡ በአብዛኛው ለአንደኛው ግዴታ የሆነው ለሌላኛው መብት ሆኖ የሚያገለግልበት ሁኔታዎች ስላሉ የአንዱን ግዴታ በምንመለከትበት ጊዜ በተዘዋዋሪ የሌላኛውን መብት እናያለን ማለት ይቻላል፡፡
የሠራተኛ መብቶች
አሠሪ በሥራ ውሉ ከተመለከቱት ልዩ ግዴታዎች በተጨማሪ በአዋጁ አንቀፅ 12 ስር የተዘረዘሩ ግዴታዎች አሉበት፡፡ ከነዚህ ግዴታዎች አብዛህኛዎቹ በተዘዋዋሪ የሰራተኛው መብት ሆነው እናገኛለን፡፡እነዚህም፡-
በሌላ አኳኋን ካልተመለከተ በስተቀር ለሥራ የሚያስፈልገውን መሣሪያና ጥሬ ዕቃ የማግኘት፣
ለሰራው ስራ ደመወዙንና ሌሎች ክፍያዎችን በአዋጁ ወይም በኅብረት ስምምነት መሠረት የመከፈል፣
ተገቢውን ሰብዓዊ ክብር የማግኘት መብት ፤
ከስራው ጋራ በተያያዘ ሊደርስ ከሚችል አደጋ የመጠበቅ እና በአሰሪው ለጤንነቱን የጥንቃቄ እርምጃዎች የማግኘት፡
ጤንነቱ እንዲመረመር በሕግ ወይም አግባብ ባለው አካል ግዴታ ሲጣል ከክፍያ ነፃ ምርመራ የማግኘት፤
የሥራ ውል በሚቋረጥበት ወይም ሠራተኛው ሲፈልግ በማናቸውም ጊዜ ሠራተኛው ሲሰራ የነበረውን የሥራ ዓይነት፣ የአገልግሎት ዘመኑንና ሲከፈለው የነበረውን ደመወዝ የሚያሳይ የምስክር ወረቀት ያለክፍያ የማግኘት ፣
በሥራ ላይ ያሉ የአስተዳደር ደንቦችን የማወቅ መብት፣
በህግ የተቀመጡ ቅድመ ሁኔታዎች ሲሟሉ የስራ ስንብት ክፍያ የማግኘት(አንቀፅ 39)
የሳምንት እረፍት፣የዓመት ፍቃድ ወይም የወሊድ ፍቃድ ከክፍያ ጋር የማግኘት (አንቀፅ 69፣76፣88) የሰራተኛው ተጠቃሽ መብቶች ናቸው፡፡
የሰራተኛ ቅነሳ እና ከስራ የመቀነስ አሰራር
የስራ ውል በተለያዩ ምክንያቶች እና ሁኔታዎች ሊቋረጥ ይላል፡፡ በአሰሪ አነሳሽነት፣ በሰራተኛው አነሳሽነት፣በማስጠንቀቂያ እና ያለማስጠንቀቂያ የስራ ውል ሊቋረጥ እንደሚችል እና በነዚህ ሁኔታዎች ውሉ እንዴት እንደሚቋረጥ አዋጁ ዝርዝር ጉዳዮችን አካቶ ይገኛል፡፡በተያያዘ ጉዳይ የሰራተኛ ቅነሳ በአዋጁ የተካተተ እራሱን የቻለ አሰራራ ያለው የስር ውል ሊቋረጥ የሚችልበት ምክንያት ነው፡፡
የሰራተኛ ቅናሳ ማለት የድርጅቱን ድርጅታዊ አቋም ወይም የሥራ እንቅስቃሴ በሚመለከት በሚተከሉት ምክንያቶች የሥራ ውልን በማስጠንቀቂያ ለማቋረጥ በቂ ሲሆን ቁጥራቸው ከድርጅቱ ሠራተኞች ቢያንስ ከመቶ አሥር የሚያህለውን ወይም የሠራተኞች ቁጥር ከ20 እስከ 50 በሆነበት ድርጅት ቢያንስ 5 ሠራተኞችን የሚመለከት ከአሥር ተከታታይ ቀናት ላላነሰ ጊዜ የሚቆይ የሥራ ውል መቋረጥ ነው፡፡
የሠራተኞች ቁጥር ማለት ሠራተኞች ለመቀነስ አሠሪው እርምጃ ከወሰደበት ቀን በፊት ባለው 12 ወራት ውስጥ በአሠሪው ተቀጥረው ይሠሩ የነበሩ ሠራተኞች አማካይ ቁጥር ነው፡፡ ምክንያቶቹም፡-
ሠራተኞች የተሰማሩባቸው ሥራዎች በከፊልም ሆነ በሙሉ በቀጥታና ለዘለቄታው የሚያስቆም የሥራ ውል መቋረጥ የሚያስከትል ሁኔታ ሲከሰት፤
ከስራ ለማገድ ምክንያት ተብለው የተጠቀሱት ከ10 ተከታታይ ቀናት ላላነሰ ጊዜ የድርጅቱን ሥራ በሙሉም ሆነ በከፊል የሚያቋርጥ ከአቅም በላይ የሆነ ምክንያት እና የአሠሪው ጥፋት ባልሆነ ምክንያት ከ10 ተከታታይ ቀናት ላላነሰ ጊዜ የድርጅቱን ሥራ የሚያቋርጥ ያልታሰበ የገንዘብ ችግር እንደተጠበቀ ሆኖ አሠሪው በሚያመርታቸው ምርቶች ወይም በሚሰጣቸው አገልግሎቶች ተፈላጊነት መቀነስ ምክንያት የድርጅቱ የሥራ እንቅስቃሴ በመቀዝቀዙ ወይም ትርፍ እየቀነሰ በመሄዱ የሥራ ውል ማቋረጥ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ፤
የድርጅቱን ምርታማነት ለማሳደግ የአሠራር ዘዴዎችን ለመለወጥ ወይም በአዲስ ቴክኖሎጂ ለመጠቀም ሲባል የሚደረግ የሥራ ውል መቋረጥ የሚያስከትል ውሣኔ ናቸው፡፡
የስራ ቅነሳ አሰራር
ከላይ በተጠቀሰው መሠረት የሠራተኞች ቅነሳ ሲደረግ አሠሪው ከሠራተኞች ማኅበር ወይም ተወካይ ጋር በመመካከር የሥራ ችሎታ ያላቸውና ከፍተኛ የምርት ውጤት የሚያሳዩ ሠራተኞች በሥራቸው ላይ እንዲቆዩ ቅድሚያ ይሰጣቸዋል፡፡ ተመሳሳይ የሥራ ችሎታ ያላቸውና ተመሳሳይ የምርት ውጤት የሚያመርቱ ሠራተኞች ሲኖሩ ቅነሳው በመጀመሪያ ደረጃ የሚመለከታቸው ሠራተኞች በሚከተለው ቅደም ተከተል መሠረት ይሆናሉ:-
በመጀመሪያ ደረጃ ቅነሳው የሚመለከታቸው
በድርጅቱ ለአጭር ጊዜ ያገለገሉ ሠራተኞች፤
አነስተኛ ቁጥር ያላቸው ጥገኞች ያሏቸው ሠራተኞች፤
በመቀጠል
አካል ጉዳተኛ የሆኑ ሠራተኞች፤
በድርጅቱ ሳሉ በሥራ ምክንያት ጉዳት የደረሰባቸው ሠራተኞች፤
የሠራተኞች ተጠሪዎች፤
ነፍሰጡር ሠራተኞች ወይም ከወለዱ እስከ 4 ወር ድረስ የሆናቸው ሴት ሠራተኞች፡፡
በመጨረሻም በልዩ ሁኔታ ቅነሳው የሚመለከታቸው ሠራተኞች የተቀጠሩበት ሥራ ከማለቁ በፊት ካልሆነ በቀር የኮንስትራክሽን ሥራው በተከታታይ እያለቀ ሲሄድ የሥራው መ
---------------------------
በመንግስት ወይም በግል መስሪያ ቤት ውስጥ የሚሰሩ ሰራተኞች በተለያዩ ህጎች የሚተዳደሩ ሲሆን ከነዚህ ህጎች የፌደራል መንግስት ሰራተኞች አዋጅ ቁጥር 1054/10 እና የአሰሪና ሰራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 1156/11(የግል ሰራተኞችን የሚመለከት) ለአብነት መጥቀስ ይቻላል፡፡የአሰሪ እና ሰራተኛ ግንኙነት የሚጀምረው በመካከላቸው በሚደረገው የስራ ውል ነው፡፡የስራ ውል በውስጡ በአሰሪው እና በሰራተኛው መካከል ባለ ግንኙነት ሊኖሩ የሚችሉ ዝርዝር ጉዳዮችን ያካተተ ነው፡፡
እነዚህ ዝርዝር ጉዳዮች በዋናነት የተዋዋዮቹን ስምምነት የያዙ ቢሆኑም በስራ ውል የሚደረግ ስምምነት ህግን መሰረት ያደረገ እና ህግን የማይቃረን መሆን አለበት፡፡ በተጨማሪም የሥራ ውል በሕግ፣ በኅብረት ስምምነት ወይም በሥራ ደንብ ለሠራተኛው ከተሰጡት ጥቅሞች ያነሰ ጥቅም የሚሰጥ መሆን የለበትም፡፡
በዚህ በራሪ ፅሁፍ በአሰሪና ሰራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 1156/11 በስራ ውል የሠራተኛ መብቶች እና ከስራ የመቀነስ አሰራርን የተመለከቱ ጉዳዮች ይዳሰሳሉ፡፡
የሥራ ውል ይዘት
ማንኛውም ግለሰብ ደመወዝ እየተከፈለው በአሠሪው መሪነት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ ለተወሰነ ወይም ላልተወሰነ ጊዜ ወይም የተወሰነ ሥራ ለአሠሪው ለመሥራት ሲስማማ በሁለቱ መካከል የሥራ ውል ይመሠረታል፡፡ስለሆነም የስራ ውል ላልተወሰነ ጊዜ ወይም ለተወሰነ ጊዜ ወይም ለተወሰነ ስራ ሊደረግ ይችላል ማለት ነው፡፡
ውሉ በፅሁፍ ወይም በቃል ሊደረግ የሚችል ሲሆን በቃል ለተደረገ ውል አሰሪው ለሰራተኛው በ15 ቀን ውስጥ የሥራውን ዓይነትና ቦታ፣ ለሥራ የሚከፈለውን ደመወዝ መጠን፣ የስሌቱን ዘዴ፣ የአከፋፈሉን ሁኔታና ጊዜ እና ውሉ ፀንቶ የሚቆይበትን ጊዜ ፣ የአሠሪውን ስምና አድራሻ እና የሠራተኛውን ስም፣ እድሜ፣ አድራሻና የሥራ ካርድ ቁጥር ካለ የያዘ ሰነድ ፈርሞ ለሰራተኛው መስጠት አለበት፡፡
የሥራ ውል ተዋዋይ ወገኖች በውሉ መሠረት የሚኖራቸውን መብትና ግዴታ በማያጠራጥር አኳኋን በሚያውቁበት ሁኔታና በግልጽ መደረግ ይኖርበታል፡፡በመሆኑም የስር ውል ከላይ የተጠቀሱትን ዝርዝር ጉዳዮች ያካተተ መሆን አለበት፡፡ይሁንና የእነዚህ ሁኔታዎች አለመሟላት ሠራተኛው በአዋጁ መሠረት የሚያገኛቸውን መብቶች አያሳጣውም፡፡
አሠሪና ሠራተኛ የአሠሪንና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ድንጋጌዎችን፣ የኅብረት ስምምነትን፣ የሥራ ደንብንና በሕግ መሠረት የሚተላለፉ መመሪያዎችንና ትዕዛዞችን የማክበር ግዴታ እንዳለባቸው ከአዋጁ መገንዘብ የምንችል ሲሆን አሠሪውም ሆነ ሠራተኛው በሥራ ግንኙነታቸው ሂደት የተለያዩ መብቶችና ግዴታዎች ይኖራቸዋል፡፡ በአብዛኛው ለአንደኛው ግዴታ የሆነው ለሌላኛው መብት ሆኖ የሚያገለግልበት ሁኔታዎች ስላሉ የአንዱን ግዴታ በምንመለከትበት ጊዜ በተዘዋዋሪ የሌላኛውን መብት እናያለን ማለት ይቻላል፡፡
የሠራተኛ መብቶች
አሠሪ በሥራ ውሉ ከተመለከቱት ልዩ ግዴታዎች በተጨማሪ በአዋጁ አንቀፅ 12 ስር የተዘረዘሩ ግዴታዎች አሉበት፡፡ ከነዚህ ግዴታዎች አብዛህኛዎቹ በተዘዋዋሪ የሰራተኛው መብት ሆነው እናገኛለን፡፡እነዚህም፡-
በሌላ አኳኋን ካልተመለከተ በስተቀር ለሥራ የሚያስፈልገውን መሣሪያና ጥሬ ዕቃ የማግኘት፣
ለሰራው ስራ ደመወዙንና ሌሎች ክፍያዎችን በአዋጁ ወይም በኅብረት ስምምነት መሠረት የመከፈል፣
ተገቢውን ሰብዓዊ ክብር የማግኘት መብት ፤
ከስራው ጋራ በተያያዘ ሊደርስ ከሚችል አደጋ የመጠበቅ እና በአሰሪው ለጤንነቱን የጥንቃቄ እርምጃዎች የማግኘት፡
ጤንነቱ እንዲመረመር በሕግ ወይም አግባብ ባለው አካል ግዴታ ሲጣል ከክፍያ ነፃ ምርመራ የማግኘት፤
የሥራ ውል በሚቋረጥበት ወይም ሠራተኛው ሲፈልግ በማናቸውም ጊዜ ሠራተኛው ሲሰራ የነበረውን የሥራ ዓይነት፣ የአገልግሎት ዘመኑንና ሲከፈለው የነበረውን ደመወዝ የሚያሳይ የምስክር ወረቀት ያለክፍያ የማግኘት ፣
በሥራ ላይ ያሉ የአስተዳደር ደንቦችን የማወቅ መብት፣
በህግ የተቀመጡ ቅድመ ሁኔታዎች ሲሟሉ የስራ ስንብት ክፍያ የማግኘት(አንቀፅ 39)
የሳምንት እረፍት፣የዓመት ፍቃድ ወይም የወሊድ ፍቃድ ከክፍያ ጋር የማግኘት (አንቀፅ 69፣76፣88) የሰራተኛው ተጠቃሽ መብቶች ናቸው፡፡
የሰራተኛ ቅነሳ እና ከስራ የመቀነስ አሰራር
የስራ ውል በተለያዩ ምክንያቶች እና ሁኔታዎች ሊቋረጥ ይላል፡፡ በአሰሪ አነሳሽነት፣ በሰራተኛው አነሳሽነት፣በማስጠንቀቂያ እና ያለማስጠንቀቂያ የስራ ውል ሊቋረጥ እንደሚችል እና በነዚህ ሁኔታዎች ውሉ እንዴት እንደሚቋረጥ አዋጁ ዝርዝር ጉዳዮችን አካቶ ይገኛል፡፡በተያያዘ ጉዳይ የሰራተኛ ቅነሳ በአዋጁ የተካተተ እራሱን የቻለ አሰራራ ያለው የስር ውል ሊቋረጥ የሚችልበት ምክንያት ነው፡፡
የሰራተኛ ቅናሳ ማለት የድርጅቱን ድርጅታዊ አቋም ወይም የሥራ እንቅስቃሴ በሚመለከት በሚተከሉት ምክንያቶች የሥራ ውልን በማስጠንቀቂያ ለማቋረጥ በቂ ሲሆን ቁጥራቸው ከድርጅቱ ሠራተኞች ቢያንስ ከመቶ አሥር የሚያህለውን ወይም የሠራተኞች ቁጥር ከ20 እስከ 50 በሆነበት ድርጅት ቢያንስ 5 ሠራተኞችን የሚመለከት ከአሥር ተከታታይ ቀናት ላላነሰ ጊዜ የሚቆይ የሥራ ውል መቋረጥ ነው፡፡
የሠራተኞች ቁጥር ማለት ሠራተኞች ለመቀነስ አሠሪው እርምጃ ከወሰደበት ቀን በፊት ባለው 12 ወራት ውስጥ በአሠሪው ተቀጥረው ይሠሩ የነበሩ ሠራተኞች አማካይ ቁጥር ነው፡፡ ምክንያቶቹም፡-
ሠራተኞች የተሰማሩባቸው ሥራዎች በከፊልም ሆነ በሙሉ በቀጥታና ለዘለቄታው የሚያስቆም የሥራ ውል መቋረጥ የሚያስከትል ሁኔታ ሲከሰት፤
ከስራ ለማገድ ምክንያት ተብለው የተጠቀሱት ከ10 ተከታታይ ቀናት ላላነሰ ጊዜ የድርጅቱን ሥራ በሙሉም ሆነ በከፊል የሚያቋርጥ ከአቅም በላይ የሆነ ምክንያት እና የአሠሪው ጥፋት ባልሆነ ምክንያት ከ10 ተከታታይ ቀናት ላላነሰ ጊዜ የድርጅቱን ሥራ የሚያቋርጥ ያልታሰበ የገንዘብ ችግር እንደተጠበቀ ሆኖ አሠሪው በሚያመርታቸው ምርቶች ወይም በሚሰጣቸው አገልግሎቶች ተፈላጊነት መቀነስ ምክንያት የድርጅቱ የሥራ እንቅስቃሴ በመቀዝቀዙ ወይም ትርፍ እየቀነሰ በመሄዱ የሥራ ውል ማቋረጥ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ፤
የድርጅቱን ምርታማነት ለማሳደግ የአሠራር ዘዴዎችን ለመለወጥ ወይም በአዲስ ቴክኖሎጂ ለመጠቀም ሲባል የሚደረግ የሥራ ውል መቋረጥ የሚያስከትል ውሣኔ ናቸው፡፡
የስራ ቅነሳ አሰራር
ከላይ በተጠቀሰው መሠረት የሠራተኞች ቅነሳ ሲደረግ አሠሪው ከሠራተኞች ማኅበር ወይም ተወካይ ጋር በመመካከር የሥራ ችሎታ ያላቸውና ከፍተኛ የምርት ውጤት የሚያሳዩ ሠራተኞች በሥራቸው ላይ እንዲቆዩ ቅድሚያ ይሰጣቸዋል፡፡ ተመሳሳይ የሥራ ችሎታ ያላቸውና ተመሳሳይ የምርት ውጤት የሚያመርቱ ሠራተኞች ሲኖሩ ቅነሳው በመጀመሪያ ደረጃ የሚመለከታቸው ሠራተኞች በሚከተለው ቅደም ተከተል መሠረት ይሆናሉ:-
በመጀመሪያ ደረጃ ቅነሳው የሚመለከታቸው
በድርጅቱ ለአጭር ጊዜ ያገለገሉ ሠራተኞች፤
አነስተኛ ቁጥር ያላቸው ጥገኞች ያሏቸው ሠራተኞች፤
በመቀጠል
አካል ጉዳተኛ የሆኑ ሠራተኞች፤
በድርጅቱ ሳሉ በሥራ ምክንያት ጉዳት የደረሰባቸው ሠራተኞች፤
የሠራተኞች ተጠሪዎች፤
ነፍሰጡር ሠራተኞች ወይም ከወለዱ እስከ 4 ወር ድረስ የሆናቸው ሴት ሠራተኞች፡፡
በመጨረሻም በልዩ ሁኔታ ቅነሳው የሚመለከታቸው ሠራተኞች የተቀጠሩበት ሥራ ከማለቁ በፊት ካልሆነ በቀር የኮንስትራክሽን ሥራው በተከታታይ እያለቀ ሲሄድ የሥራው መ
ጠን በመቀነሱ ምክንያት ተቀጥረው በሚሰሩ ሠራተኞች ላይ ቅነሳ ሲደረግ አሠሪው በአዋጁ የተመለከቱትን የሠራተኞች ቅነሳ ሥነ ሥርዓት መከተል አይኖርበትም፡፡የኮንስትራክሽን ሥራ ማለት ሕንጻ፣ መንገድ፣ የባቡር ሐዲድ፣ የባሕር ወደብ፣ የውሃ ግድብ፣ ድልድይ፣ የመሣሪያ ተከላና ሌላም ተመሳሳይ ሥራ የመሥራት የመለወጥ፣ የማስፋፋት፣ የማደስና የመጠገን ሥራን ይጨምራል፡፡
https://t.me/lawsocieties
https://t.me/lawsocieties
Telegram
ሕግ ቤት
ሕግ ቤት Access legal information
ጠበቃ እና የሕግ አማካሪ ያማክሩ
@HigBet #ሕግ_ቤት
lawsocieties@gmail.com
https://www.facebook.com/Ethiopianlegalinfo/
ጠበቃ እና የሕግ አማካሪ ያማክሩ
@HigBet #ሕግ_ቤት
lawsocieties@gmail.com
https://www.facebook.com/Ethiopianlegalinfo/
በኢፌዲሪ ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ የጥብቅና ፈቃድ አስተዳደር እና ነፃ የሕግ ድጋፍ አገልግሎት ዳይሬክቶሬት የሚያከናውናቸው ተግባር ወይም የሚሰጣቸው አገልግሎቶች እና ኃላፊነቶች
***
1. በፌዴራል ፍርድ ቤቶች ደረጃ የጥብቅና አገልግሎት ለሚሰጡ ጠበቆች በሕግ መሠረት ፈቃድ ይሰጣል፣ ያድሳል፣ ያግዳል፣ ይሰርዛል፤ ጠበቆችንና የጥብቅና አገልግሎትን ያስተዳድራል፣ይቆጣጠራል፤
2. የጠበቃ ረዳትና የሕግ ጉዳይ ጸሐፊ ይመዘግባል፣ ለሚመለከተው ያሳውቃል፣
3. በጠበቆች ላይ የዲስኘሊን ክስ ያቀርባል፣ ከተገልጋዮች የክስ አቤቱታ ይቀበላል፣ ወክሎ ክስ ለጉባኤ ያቀርባል፣ እስከ ሰበር ይከራከራል፣ ውሳኔዎች ያስፈፅማል፣
4. የጠበቆች የአገልግሎት አሰጣጥ፣ የሙያና የስነ-ምግባር ብቃት ለማሳደግ፣ ከሚመለከታቸው ጋር ይሰራል፣
5. የጥብቅናው ዘርፍ የአገልግሎት አሰጣጥና የስነ-ምግባር ሁኔታ የተገልጋዮች/ደንበኞች አመኔታ እያረጋገጠ ስለመሆኑ ይከታተላል፣
6. የነፃ የሕግ ድጋፍ አገልግሎት ስትራቴጂ አፈፃፀም በመስኩ የሚሰማሩ አካላትን ያስተባብራል፣ አፈፃፀሙን ይከታተላል፣
7. የነፃ የሕግ ድጋፍ አገልግሎት ስርዓት ይዘረጋል አፈፃፀሙን ይከታተላል፣
8. የገንዘብ አቅም የሌላቸው የህብረተሰብ ክፍሎች ነፃ የሕግ ምክርና የጥብቅና አገልግሎት እንዲያገኙ ለጠበቆች ይመራል፣ አፈፃፀሙን ይከታተላል፡፡
የስራ ክፍሉ በዋና መስሪያ ቤቱ ህንጻ እድሳት ምክንያት ፒያሳ የአዲስ አበባ ፖሊስ ኮሚሽን ፊት ለፊት ባለው ግዙፍ ህንጻ 6ኛ ፎቅ ላይ መደበኛ አገልግሎቱን እየሰጠ መሆኑን እየገለጽን በቀጣይ ወደ ዋናው መስሪያ ቤት ሲመለስ በፍጥነት የምናሳውቃችሁ ይሆናል፡፡
***
1. በፌዴራል ፍርድ ቤቶች ደረጃ የጥብቅና አገልግሎት ለሚሰጡ ጠበቆች በሕግ መሠረት ፈቃድ ይሰጣል፣ ያድሳል፣ ያግዳል፣ ይሰርዛል፤ ጠበቆችንና የጥብቅና አገልግሎትን ያስተዳድራል፣ይቆጣጠራል፤
2. የጠበቃ ረዳትና የሕግ ጉዳይ ጸሐፊ ይመዘግባል፣ ለሚመለከተው ያሳውቃል፣
3. በጠበቆች ላይ የዲስኘሊን ክስ ያቀርባል፣ ከተገልጋዮች የክስ አቤቱታ ይቀበላል፣ ወክሎ ክስ ለጉባኤ ያቀርባል፣ እስከ ሰበር ይከራከራል፣ ውሳኔዎች ያስፈፅማል፣
4. የጠበቆች የአገልግሎት አሰጣጥ፣ የሙያና የስነ-ምግባር ብቃት ለማሳደግ፣ ከሚመለከታቸው ጋር ይሰራል፣
5. የጥብቅናው ዘርፍ የአገልግሎት አሰጣጥና የስነ-ምግባር ሁኔታ የተገልጋዮች/ደንበኞች አመኔታ እያረጋገጠ ስለመሆኑ ይከታተላል፣
6. የነፃ የሕግ ድጋፍ አገልግሎት ስትራቴጂ አፈፃፀም በመስኩ የሚሰማሩ አካላትን ያስተባብራል፣ አፈፃፀሙን ይከታተላል፣
7. የነፃ የሕግ ድጋፍ አገልግሎት ስርዓት ይዘረጋል አፈፃፀሙን ይከታተላል፣
8. የገንዘብ አቅም የሌላቸው የህብረተሰብ ክፍሎች ነፃ የሕግ ምክርና የጥብቅና አገልግሎት እንዲያገኙ ለጠበቆች ይመራል፣ አፈፃፀሙን ይከታተላል፡፡
የስራ ክፍሉ በዋና መስሪያ ቤቱ ህንጻ እድሳት ምክንያት ፒያሳ የአዲስ አበባ ፖሊስ ኮሚሽን ፊት ለፊት ባለው ግዙፍ ህንጻ 6ኛ ፎቅ ላይ መደበኛ አገልግሎቱን እየሰጠ መሆኑን እየገለጽን በቀጣይ ወደ ዋናው መስሪያ ቤት ሲመለስ በፍጥነት የምናሳውቃችሁ ይሆናል፡፡
“የአገር መከላከያ ሀይልን መጉዳት ከ5 ዓመት እስከ 25 ለመድረስ በሚችል ፅኑ እስራት ወይም ነገሩ እጅግ ከባድ በሆነ ጊዜ በእድሜ ልክ ፅኑ እስራት ወይም በሞት ይስቀጣል፡፡”
በአገር ላይ የፈፀሙ ወንጀሎች የሚያስከትሉት ቅጣት
መንግስት የህዝቦቹን ሰላም እና ደህንነት የመጠበቅ እንዲሁም ህግን የማስከበር ሀላፊነት የሚወጣ ቢሆኑም በተለያዩ ሁኔታዎች በሀገር ላይ ወንጀሎች ሊፈፀሙ ይችላሉ፡፡የእነዚህ ወንጀሎች መፈፀም በአጠቃላይ በማህበረሰቡ ሰላም፣ኢኮኖሚያዊ እና ማህበራዊ ህይወት ላይ ጉዳት ማስከተሉ አይቀሬ፡፡በመሆኑም መንግስት የሀገርን ደህንነት አደጋ ላይ የሚጥሉ ወንጀሎች እንዳይፈፀሙ አስቀድሞ የመከላከል ተፈፅመው ሲገኙም ህግን የማስከበር ሀላፊነት አለበት፡፡በአገር ላይ የሚፈጸሙ ወንጀሎች በኢ.ፌ.ድ.ሪ የወንጀል ህግ ሶስተኛ መፅሐፍ በመንግስት፣በአገርና በዓለም አቀፍ ጥቅሞች ላይ የሚደረጉ ወንጀሎች በሚል ስር ተካቶ ይገኛል፡፡
በዚህ አጭር የንቃተ ህግ ፅሁፍ በአገር ላይ የሚፈፀሙ ወንጀሎች እና የሚያስከትሉትን የወንጀል ቅጣት እንዳስሳለን፡፡
በህገ መንግስትና በህገ መንግስት ሥርዓት ላይ የሚደረጉ ወንጀሎች በ1996 ዓ.ም በወጣው የወንጀል ህግ አንቀፅ 238 ስር እንደተደነገገው ማንም ሰው በኃይል፣በዛቻ፣በአድማ ወይም ህገ ወጥ በሆነ ማናቸውም መንገድ የፌደራሉን ወይም የክልልን ሕገ መንግስት ያፈረሰ፣የለወጠ ወይም ያገደ እንደሆነ ወይም በፌደራሉ ወይም በክልል ህገ መንግስት የተቋቋመውን ስርዓት ያፈረሰ ወይም የለወጠ እንደሆነ ከ3 ዓመት እስከ 25 ዓመት ለመድረስ በሚችል ፅኑ እስርት ይቀጣል፡፡ወንጀሉ ሲፈፀም በሕዝብ ደህንነት ወይም ኑሮ ላይ ከፍተኛ ቀውስ ደርሶ እንደሆነ አድራጊው በዕድሜ ልክ እስራት ወይም በሞት ይቀጣል፡፡
የህገ መንግስታዊ ሥልጣንን ተግባራዊነት ማሰናከል ሌላው በወንጀል ህጉ የወንጀል ድርጊት ተብሎ የተፈረጀ ተግባር ሲሆን ማንም ሰው በሀይል ስራ፣በዛቻ፣ወይም ህገ ወጥ በሆነ ሌላ ማናቸውም መንገድ በፌደራል ወይም በክልል ሕገ መንግስት ስልጣን የተሰጠውን አካል ወይም ባለስልጣን ተግባሩን እንዳያከናውን ያደናቀፈ፣የከለከለ ወይም አስገድዶ ውሳኔ እንዲሰጥ ያደረገ እንደሆነ ከ15 ዓመት በማይበልጥ ፅኑ እስራት ይቀጣል፡፡
የጦር መሣሪያ ይዞ በማመፅ፣ ወይም የእርስ በርስ ጦርነት በማስነሳት በመንግስት ላይ የሚደረግ ወንጀል(የወንጀል ህግ አንቀፅ 240) ማንም ሰው አስቦ በህገ መንግስት በተቋቋሙት አካላት ወይም ባለስልጣኞች ላይ ሕዝብ፣ወታደሮች ወይም ሽፍቶች የትጥቅ አመፅ እንዲያነሱ ያደራጀ ወይም የመራ እንደሆነ ወይም ዜጎችን ወይም በአገር ነዋሪ የሆኑትን በማስታጠቅ ወይም አንዱ ወገን በሌላው ላይ የጦር መሣሪያ እንዲያነሳ በማነሳሳት የእርስ በእርስ ጦርነት እንዲነሳ ያደረገ እንደሆነ ከ10 ዓመት እስከ 25 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት ይቀጣል፡፡እንዲሁም ድርጊቱ በሕዝብ ደህንነት ወይም ኑሮ ላይ ከፍተኛ ቀውስ ይስከተለ እንደሆነ በእድሜ ልክ ፅኑ እስራት ወይም በሞት ይቀጣል፡፡
የአገሪቱን የፖለቲካ የግዛት አንድነት በመንካት የሚደረግ ወንጀል(የወ/ህግ አንቀጽ 241)
ማንም ሰው በኃይል ወይም በሌላ ማናቸውም ህገ መንግስትን የሚፃረር መንገድ፣በቀጥታ ወይም በእጅ አዙር፣ያገሪቱን ህዝቦች አንድነት እንዲፈርስ ወይም ፌዴሬሽኑ እንዲከፋፈል ወይም ከፌዴሬሽኑ ግዛት ከፊሉ እንዲገነጠል የሚያደርግ ተግባር የፈፀመ እንደሆነ ከ10 ዓመት እስከ 20 ዓመት ለመድረስ በሚችል ፅኑ እስራት ወይም ነገሩ ከባድ በሆነ ጊዜ በእድሜ ልክ እስራት ወይ በሞት ይቀጣል፡፡
የሀገሪቱን መንግስት እንዲሁም ያገሪቱን ምልክቶችና በመንግስት የታወቁ ሌሎች ምልክቶችን መድፈር ማንም ሰው በንግግር ወይም በአድራጎት ወይም በማናቸውም ሌላ አኳኋን በአደባባይ የሀገሪቱን መንግስት ያዋረደ፣የሰደበ፣ስሙን ያጠፋ ወይም በሀሰት የወነጀለ እንደሆነ ከሶስት ወር በማያንስ ቀላል እስራት ወይም ከ500 ብር በማያንስ መቀጮ ይቀጣል፡፡(የወ/ህግ አንቀፅ 244/1) እንዲሁም በተንኮል ፣በንቀት ወይም ይህንን በመሳሰለ በማናቸውም አሳብ በግልጽ የታወቀውን አንድ የአገር ምልክት ማለትም የፌደራላዊት ኢትዮጵያ ሰንደቅ ዓላማን ወይም አርማን እንዲሁም የክልላዊ መንግስት ሰንደቅ ዓላማን ወይም አርማን በአደባባይ የቀደደ፣ያቃጠ፣ያጠፋ፣ያበላሸ፣የሰደበ ወይም በማናቸውም ሌላ አኳኋን ያዋረደ እንደሆነ ከሦስት ወር በማያንስ ቀላል እስራት ወይም በመቀጮ ይቀጣል፡፡(የወ/ህግ አንቀፅ 244/2)
በሀገር ነፃነት ላይ የሚደረግ ወንጀል ማንም ሰው፡-
የሀገሪቱን ነጻነት አደጋ ላይ ለመጣል ወይም አገሪቱ ሉአላዊቷን እንድታጣ
የሀገሪቱን ነፃነት አደጋ ላይ ለመጣል የውጪ መንግስት ጣልቃ እንዲገባ በመገፋፋት ወይም
የውጪ መንግስት የጠላትነት ድርጊት በሀገሪቱ ላይ እንዲፈፅም ወይም ከውጪ ሀገር መንግስት ጋር ጦርነት እንድትዋጋ ወይም የጠላትነት ድርጊት እንድትፈፅም ፣በጠላትነት እንድትከበብ ወይም እንድትያዛ በማሰብ ማናቸውም ድርጊት ያደረገ እንደሆነ ከ5 ዓመት እስከ 25 ዓመት ለመድረስ በሚችል ፅኑ እስራት ወይም ነገሩ ከባድ ሲሆን በእድሜ ልክ ፅኑ እስራት ወይም በሞት ይቀጣል፡፡(የወ/ህግ 246) የአገር መከላከያ ሀይልን መጉዳት (የወ/ህግ አንቀፅ 247/ሀ/ለ/ሐ እና መ) የአገር መከላከያን ሀይልን መጉዳት በሀገር ላይ ከሚፈፀሙ ወንጀሎች አንዱ ሲሆን ማንም ሰው አስቦ፡-
ሀ/ ወታደራዊ ጠባይ ያለውን ወይም ለአገር መከላከያ እንዲሆን የታቀደውን ማናቸውንም የኢኮኖሚ ድርጅት፣የመከላከያ ስራ ተቋም ወይም ሥፍራ፣የመገናኛ ወይም የመጓጓዣ ዘዴ፣ሥራ፣ማከማቻ፣የጦር መሣሪያ ወይም ቁሳቁስ አሳልፎ በመስጠት ፣በማፍረስ፣የተንኮል ሥራ በመፈፀም ወይም ለአገልግሎት እንዳይውል በማድረግ
ለ/ ጠላት ለሆነ ለውጪ አገር መንግስት ወታደሮች በማቅረብ ወይም የኢትዮጵያ ዜጎች ለዚሁ ለጠላት አገር በወታደርነት እንዲያገለግሉ በመመልመል ወይም በማግባባት ወይም ራሱ ዜግነቱ ኢትዮጵያዊ ሆኖ ለዚሁ ዓይነት የጠላት አገር መንግስት በመሰለፍ፣
ሐ/የጦር ወታደሩ የጦር አገልግሎት ከመፈፀም እምቢተኛ እንዲሆን፣ወታደራዊ አመፅ እንዲያስነሳ ወይም እንዲከዳ በግልፅ በማነሳሳት ወይም የጦር ወታደርነት ግዴታ ያለበት ሰው ከነዚህ ወንጀሎች አንደኛውን እንዲፈፅም በመገፋፋት ወይም እንዲነሳሳ በማድረግ ወይም
መ/ ለሀገር መከላከያ የሚያገለግሉትን ወታደራዊ የጥንቃቄ እርምጃዎች በማሰናከል ፣በማበላሸት ወይም በማናቸውም ሌላ ዘዴ የተንኮል ድርጊት በመፈፀም በኢትዮጵያ የመከላከያ ኃይል ላይ ጉዳት ያደረሰ እንደሆነ ከ5 ዓመት እስከ 25 ዓመት ለመድረስ በሚችል ፅኑ እስራት ወይም ነገሩ እጅግ ከባድ በሆነ ጊዜ በተለይም በጦርነት ወይም ጦር አስጊ በሆነበት ጊዜ እንደሆነ በእድሜ ልክ ፅኑ እስራት ወይም በሞት ይቀጣል፡፡
https://t.me/lawsocieties
በአገር ላይ የፈፀሙ ወንጀሎች የሚያስከትሉት ቅጣት
መንግስት የህዝቦቹን ሰላም እና ደህንነት የመጠበቅ እንዲሁም ህግን የማስከበር ሀላፊነት የሚወጣ ቢሆኑም በተለያዩ ሁኔታዎች በሀገር ላይ ወንጀሎች ሊፈፀሙ ይችላሉ፡፡የእነዚህ ወንጀሎች መፈፀም በአጠቃላይ በማህበረሰቡ ሰላም፣ኢኮኖሚያዊ እና ማህበራዊ ህይወት ላይ ጉዳት ማስከተሉ አይቀሬ፡፡በመሆኑም መንግስት የሀገርን ደህንነት አደጋ ላይ የሚጥሉ ወንጀሎች እንዳይፈፀሙ አስቀድሞ የመከላከል ተፈፅመው ሲገኙም ህግን የማስከበር ሀላፊነት አለበት፡፡በአገር ላይ የሚፈጸሙ ወንጀሎች በኢ.ፌ.ድ.ሪ የወንጀል ህግ ሶስተኛ መፅሐፍ በመንግስት፣በአገርና በዓለም አቀፍ ጥቅሞች ላይ የሚደረጉ ወንጀሎች በሚል ስር ተካቶ ይገኛል፡፡
በዚህ አጭር የንቃተ ህግ ፅሁፍ በአገር ላይ የሚፈፀሙ ወንጀሎች እና የሚያስከትሉትን የወንጀል ቅጣት እንዳስሳለን፡፡
በህገ መንግስትና በህገ መንግስት ሥርዓት ላይ የሚደረጉ ወንጀሎች በ1996 ዓ.ም በወጣው የወንጀል ህግ አንቀፅ 238 ስር እንደተደነገገው ማንም ሰው በኃይል፣በዛቻ፣በአድማ ወይም ህገ ወጥ በሆነ ማናቸውም መንገድ የፌደራሉን ወይም የክልልን ሕገ መንግስት ያፈረሰ፣የለወጠ ወይም ያገደ እንደሆነ ወይም በፌደራሉ ወይም በክልል ህገ መንግስት የተቋቋመውን ስርዓት ያፈረሰ ወይም የለወጠ እንደሆነ ከ3 ዓመት እስከ 25 ዓመት ለመድረስ በሚችል ፅኑ እስርት ይቀጣል፡፡ወንጀሉ ሲፈፀም በሕዝብ ደህንነት ወይም ኑሮ ላይ ከፍተኛ ቀውስ ደርሶ እንደሆነ አድራጊው በዕድሜ ልክ እስራት ወይም በሞት ይቀጣል፡፡
የህገ መንግስታዊ ሥልጣንን ተግባራዊነት ማሰናከል ሌላው በወንጀል ህጉ የወንጀል ድርጊት ተብሎ የተፈረጀ ተግባር ሲሆን ማንም ሰው በሀይል ስራ፣በዛቻ፣ወይም ህገ ወጥ በሆነ ሌላ ማናቸውም መንገድ በፌደራል ወይም በክልል ሕገ መንግስት ስልጣን የተሰጠውን አካል ወይም ባለስልጣን ተግባሩን እንዳያከናውን ያደናቀፈ፣የከለከለ ወይም አስገድዶ ውሳኔ እንዲሰጥ ያደረገ እንደሆነ ከ15 ዓመት በማይበልጥ ፅኑ እስራት ይቀጣል፡፡
የጦር መሣሪያ ይዞ በማመፅ፣ ወይም የእርስ በርስ ጦርነት በማስነሳት በመንግስት ላይ የሚደረግ ወንጀል(የወንጀል ህግ አንቀፅ 240) ማንም ሰው አስቦ በህገ መንግስት በተቋቋሙት አካላት ወይም ባለስልጣኞች ላይ ሕዝብ፣ወታደሮች ወይም ሽፍቶች የትጥቅ አመፅ እንዲያነሱ ያደራጀ ወይም የመራ እንደሆነ ወይም ዜጎችን ወይም በአገር ነዋሪ የሆኑትን በማስታጠቅ ወይም አንዱ ወገን በሌላው ላይ የጦር መሣሪያ እንዲያነሳ በማነሳሳት የእርስ በእርስ ጦርነት እንዲነሳ ያደረገ እንደሆነ ከ10 ዓመት እስከ 25 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት ይቀጣል፡፡እንዲሁም ድርጊቱ በሕዝብ ደህንነት ወይም ኑሮ ላይ ከፍተኛ ቀውስ ይስከተለ እንደሆነ በእድሜ ልክ ፅኑ እስራት ወይም በሞት ይቀጣል፡፡
የአገሪቱን የፖለቲካ የግዛት አንድነት በመንካት የሚደረግ ወንጀል(የወ/ህግ አንቀጽ 241)
ማንም ሰው በኃይል ወይም በሌላ ማናቸውም ህገ መንግስትን የሚፃረር መንገድ፣በቀጥታ ወይም በእጅ አዙር፣ያገሪቱን ህዝቦች አንድነት እንዲፈርስ ወይም ፌዴሬሽኑ እንዲከፋፈል ወይም ከፌዴሬሽኑ ግዛት ከፊሉ እንዲገነጠል የሚያደርግ ተግባር የፈፀመ እንደሆነ ከ10 ዓመት እስከ 20 ዓመት ለመድረስ በሚችል ፅኑ እስራት ወይም ነገሩ ከባድ በሆነ ጊዜ በእድሜ ልክ እስራት ወይ በሞት ይቀጣል፡፡
የሀገሪቱን መንግስት እንዲሁም ያገሪቱን ምልክቶችና በመንግስት የታወቁ ሌሎች ምልክቶችን መድፈር ማንም ሰው በንግግር ወይም በአድራጎት ወይም በማናቸውም ሌላ አኳኋን በአደባባይ የሀገሪቱን መንግስት ያዋረደ፣የሰደበ፣ስሙን ያጠፋ ወይም በሀሰት የወነጀለ እንደሆነ ከሶስት ወር በማያንስ ቀላል እስራት ወይም ከ500 ብር በማያንስ መቀጮ ይቀጣል፡፡(የወ/ህግ አንቀፅ 244/1) እንዲሁም በተንኮል ፣በንቀት ወይም ይህንን በመሳሰለ በማናቸውም አሳብ በግልጽ የታወቀውን አንድ የአገር ምልክት ማለትም የፌደራላዊት ኢትዮጵያ ሰንደቅ ዓላማን ወይም አርማን እንዲሁም የክልላዊ መንግስት ሰንደቅ ዓላማን ወይም አርማን በአደባባይ የቀደደ፣ያቃጠ፣ያጠፋ፣ያበላሸ፣የሰደበ ወይም በማናቸውም ሌላ አኳኋን ያዋረደ እንደሆነ ከሦስት ወር በማያንስ ቀላል እስራት ወይም በመቀጮ ይቀጣል፡፡(የወ/ህግ አንቀፅ 244/2)
በሀገር ነፃነት ላይ የሚደረግ ወንጀል ማንም ሰው፡-
የሀገሪቱን ነጻነት አደጋ ላይ ለመጣል ወይም አገሪቱ ሉአላዊቷን እንድታጣ
የሀገሪቱን ነፃነት አደጋ ላይ ለመጣል የውጪ መንግስት ጣልቃ እንዲገባ በመገፋፋት ወይም
የውጪ መንግስት የጠላትነት ድርጊት በሀገሪቱ ላይ እንዲፈፅም ወይም ከውጪ ሀገር መንግስት ጋር ጦርነት እንድትዋጋ ወይም የጠላትነት ድርጊት እንድትፈፅም ፣በጠላትነት እንድትከበብ ወይም እንድትያዛ በማሰብ ማናቸውም ድርጊት ያደረገ እንደሆነ ከ5 ዓመት እስከ 25 ዓመት ለመድረስ በሚችል ፅኑ እስራት ወይም ነገሩ ከባድ ሲሆን በእድሜ ልክ ፅኑ እስራት ወይም በሞት ይቀጣል፡፡(የወ/ህግ 246) የአገር መከላከያ ሀይልን መጉዳት (የወ/ህግ አንቀፅ 247/ሀ/ለ/ሐ እና መ) የአገር መከላከያን ሀይልን መጉዳት በሀገር ላይ ከሚፈፀሙ ወንጀሎች አንዱ ሲሆን ማንም ሰው አስቦ፡-
ሀ/ ወታደራዊ ጠባይ ያለውን ወይም ለአገር መከላከያ እንዲሆን የታቀደውን ማናቸውንም የኢኮኖሚ ድርጅት፣የመከላከያ ስራ ተቋም ወይም ሥፍራ፣የመገናኛ ወይም የመጓጓዣ ዘዴ፣ሥራ፣ማከማቻ፣የጦር መሣሪያ ወይም ቁሳቁስ አሳልፎ በመስጠት ፣በማፍረስ፣የተንኮል ሥራ በመፈፀም ወይም ለአገልግሎት እንዳይውል በማድረግ
ለ/ ጠላት ለሆነ ለውጪ አገር መንግስት ወታደሮች በማቅረብ ወይም የኢትዮጵያ ዜጎች ለዚሁ ለጠላት አገር በወታደርነት እንዲያገለግሉ በመመልመል ወይም በማግባባት ወይም ራሱ ዜግነቱ ኢትዮጵያዊ ሆኖ ለዚሁ ዓይነት የጠላት አገር መንግስት በመሰለፍ፣
ሐ/የጦር ወታደሩ የጦር አገልግሎት ከመፈፀም እምቢተኛ እንዲሆን፣ወታደራዊ አመፅ እንዲያስነሳ ወይም እንዲከዳ በግልፅ በማነሳሳት ወይም የጦር ወታደርነት ግዴታ ያለበት ሰው ከነዚህ ወንጀሎች አንደኛውን እንዲፈፅም በመገፋፋት ወይም እንዲነሳሳ በማድረግ ወይም
መ/ ለሀገር መከላከያ የሚያገለግሉትን ወታደራዊ የጥንቃቄ እርምጃዎች በማሰናከል ፣በማበላሸት ወይም በማናቸውም ሌላ ዘዴ የተንኮል ድርጊት በመፈፀም በኢትዮጵያ የመከላከያ ኃይል ላይ ጉዳት ያደረሰ እንደሆነ ከ5 ዓመት እስከ 25 ዓመት ለመድረስ በሚችል ፅኑ እስራት ወይም ነገሩ እጅግ ከባድ በሆነ ጊዜ በተለይም በጦርነት ወይም ጦር አስጊ በሆነበት ጊዜ እንደሆነ በእድሜ ልክ ፅኑ እስራት ወይም በሞት ይቀጣል፡፡
https://t.me/lawsocieties
Telegram
ሕግ ቤት
ሕግ ቤት Access legal information
ጠበቃ እና የሕግ አማካሪ ያማክሩ
@HigBet #ሕግ_ቤት
lawsocieties@gmail.com
https://www.facebook.com/Ethiopianlegalinfo/
ጠበቃ እና የሕግ አማካሪ ያማክሩ
@HigBet #ሕግ_ቤት
lawsocieties@gmail.com
https://www.facebook.com/Ethiopianlegalinfo/
የፌዴራል ዐቃቤ ህግ 1,500,000.00 ብር ጉቦ በመቀበል የሙስና ወንጀል ሲፈጽም እጅ ከፍንጅ በተያዘው በገቢዎች ሚንስቴር የአዳማ ቅ/ጽ/ቤት የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ ጽ/ቤት የኦዲት ዋና መሪ ላይ ክስ መሰረተ
***********
የፌዴራል ዐቃቤ ህግ ለፌዴራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ልደታ ምድብ ሙስና ወንጀል ችሎት በላከው የወንጀል ክስ ላይ ተከሳሽ መላኩ ሸዋረጋ ቤኛ ላይ በ2007 ዓ.ም በስራ ላይ የዋለውን የሙስና ወንጀሎችን ለመደንገግ የወጣውን አዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀጽ 10 (2) ስር የተመለከተውን ጉቦ መቀበል የሙስና ወንጀል በመተላለፍ በፈጸመው ወንጀል ክስ ማቅረቡን በክሱ አመላክቷል፡፡
ዐቃቤ ህግ በክሱ የወንጀል ዝርዝርም ተከሳሽ በኢ.ፌ.ዴ.ሪ ገቢዎች ሚንስቴር የአዳማ ቅ/ጽ/ቤት የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ ጽ/ቤት የኦዲት ዋና መሪ ባለሞያ ሆኖ ሲሰራ በስራ ኃላፊነቱና ግዴታው ማድረግ የማይገባውን በማድረግ የማይገባ ጥቅም ለራሱ ለማግኘት ለሌላ ሰውም ለማስገኘት በማሰብ፣ ኸርበርግ ሮዝ ኃ/የተ/የግ/ማህበር የተባለው ድርጅት እ.ኤ.አ ከ2016 እስከ 2018 ላለው የግብር ዘመን የንግድ ስራ ትርፍ ግብር ብር 66,616,818.93 (ስልሳ ስድሰት ሚልዮን ስድስት መቶ አስራ ስድስት ሺ ስምንት መቶ አስራ ስምንት ብር ከዘጠና ሶስት ሳንቲም) እንዲከፍል በገቢዎች ሚንስቴር አዳማ ቅ/ጽ/ቤት ሲወሰንበት የድርጅቱ የአስተዳደር ሰራተኛ በውሳኔው ላይ ለቅ/ጽ/ቤቱ ቅሬታ ሲያቀርብ ተከሳሹ አሰተዳደር ሰራተኛው ያቀረበውን ቅሬታ ውሳኔውን ዝቅተኛ በሆነ መልኩ መወሰን እንደሚቻል እና ለዚህም ብር 1,500,000.00 (አንድ ሚሊየን አምስት መቶ ሺ ) እንዲከፍል ጥቅም በመጠየቅ ከዚህ ክፍያ ውስጥ ብር 1,000,000.00 (አንድ ሚሊየን) በባንክ ለመቀበል ቀሪውን ደግሞ በጥሬ ገንዘብ ለመቀበል በመደራደር ከተስማማ በኋላ በቀን ጥቅምት 24 ቀን 2013 ዓ.ም ከቀኑ 8፡30 አካባቢ በቦሌ ክፍለ ከተማ ካፒታል ሆቴል ውስጥ ብር 500,000 (አምስት መቶ ሺ) ሲቀበል እጅ ከፍንጅ የተያዘ በመሆኑ በፈፀመው ጉቦ መቀበል የሙስና ወንጀል መከሰሱን አትቷል፡፡
የተከበራችሁ የገጻችን ተከታታዮች የክርክር ሂደቱን ተከታትለን መረጃ የምናቀብላቹሁ መሆኑን እንገልጻለን
የተከበራችሁ የገጻችን ተከታታዮች የክርክር ሂደቱን ተከታትለን መረጃ የምናቀብላቹሁ መሆኑን እንገልጻለን
https://t.me/lawsocieties
***********
የፌዴራል ዐቃቤ ህግ ለፌዴራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ልደታ ምድብ ሙስና ወንጀል ችሎት በላከው የወንጀል ክስ ላይ ተከሳሽ መላኩ ሸዋረጋ ቤኛ ላይ በ2007 ዓ.ም በስራ ላይ የዋለውን የሙስና ወንጀሎችን ለመደንገግ የወጣውን አዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀጽ 10 (2) ስር የተመለከተውን ጉቦ መቀበል የሙስና ወንጀል በመተላለፍ በፈጸመው ወንጀል ክስ ማቅረቡን በክሱ አመላክቷል፡፡
ዐቃቤ ህግ በክሱ የወንጀል ዝርዝርም ተከሳሽ በኢ.ፌ.ዴ.ሪ ገቢዎች ሚንስቴር የአዳማ ቅ/ጽ/ቤት የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ ጽ/ቤት የኦዲት ዋና መሪ ባለሞያ ሆኖ ሲሰራ በስራ ኃላፊነቱና ግዴታው ማድረግ የማይገባውን በማድረግ የማይገባ ጥቅም ለራሱ ለማግኘት ለሌላ ሰውም ለማስገኘት በማሰብ፣ ኸርበርግ ሮዝ ኃ/የተ/የግ/ማህበር የተባለው ድርጅት እ.ኤ.አ ከ2016 እስከ 2018 ላለው የግብር ዘመን የንግድ ስራ ትርፍ ግብር ብር 66,616,818.93 (ስልሳ ስድሰት ሚልዮን ስድስት መቶ አስራ ስድስት ሺ ስምንት መቶ አስራ ስምንት ብር ከዘጠና ሶስት ሳንቲም) እንዲከፍል በገቢዎች ሚንስቴር አዳማ ቅ/ጽ/ቤት ሲወሰንበት የድርጅቱ የአስተዳደር ሰራተኛ በውሳኔው ላይ ለቅ/ጽ/ቤቱ ቅሬታ ሲያቀርብ ተከሳሹ አሰተዳደር ሰራተኛው ያቀረበውን ቅሬታ ውሳኔውን ዝቅተኛ በሆነ መልኩ መወሰን እንደሚቻል እና ለዚህም ብር 1,500,000.00 (አንድ ሚሊየን አምስት መቶ ሺ ) እንዲከፍል ጥቅም በመጠየቅ ከዚህ ክፍያ ውስጥ ብር 1,000,000.00 (አንድ ሚሊየን) በባንክ ለመቀበል ቀሪውን ደግሞ በጥሬ ገንዘብ ለመቀበል በመደራደር ከተስማማ በኋላ በቀን ጥቅምት 24 ቀን 2013 ዓ.ም ከቀኑ 8፡30 አካባቢ በቦሌ ክፍለ ከተማ ካፒታል ሆቴል ውስጥ ብር 500,000 (አምስት መቶ ሺ) ሲቀበል እጅ ከፍንጅ የተያዘ በመሆኑ በፈፀመው ጉቦ መቀበል የሙስና ወንጀል መከሰሱን አትቷል፡፡
የተከበራችሁ የገጻችን ተከታታዮች የክርክር ሂደቱን ተከታትለን መረጃ የምናቀብላቹሁ መሆኑን እንገልጻለን
የተከበራችሁ የገጻችን ተከታታዮች የክርክር ሂደቱን ተከታትለን መረጃ የምናቀብላቹሁ መሆኑን እንገልጻለን
https://t.me/lawsocieties
Telegram
ሕግ ቤት
ሕግ ቤት Access legal information
ጠበቃ እና የሕግ አማካሪ ያማክሩ
@HigBet #ሕግ_ቤት
lawsocieties@gmail.com
https://www.facebook.com/Ethiopianlegalinfo/
ጠበቃ እና የሕግ አማካሪ ያማክሩ
@HigBet #ሕግ_ቤት
lawsocieties@gmail.com
https://www.facebook.com/Ethiopianlegalinfo/
ሰላም አለ። እንዴት ሰነበትክ? የጠበቆች አስተዳደር ስልክ ቁጥር ይኖርሃል ? በፊት የነበራቸው ቁጥር አይሰራም። አሁን ላይ የሚጠቀሙበት ቁጥር ምናልባት ካለህ ብትልክልኝ?
የተምታታው የ‹ዘር ማጥፋት ወንጀል› አረዳድ በኢትዮጵያ!
በ:- ጥበቡ ኃይሉ
በዚህ ጽሁፍ፤ በዋናነት ዓለም አቀፍ ሕጎችን በመጣስ የሚፈጸሙ ወንጀሎችን ምንነት በአጭሩ በማየት፣ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለውን የተምታታ የ‹ዘር ማጥፋት ወንጀል› አረዳድ መነሻ ምክንያት እና መፍትሔዎቹን ለመጠቆም ጥረት አደርጋለሁ፡፡
https://www.abyssinialaw.com/blog-posts/item/1975-confusing-understanding-of-genocide-in-ethiopia
በ:- ጥበቡ ኃይሉ
በዚህ ጽሁፍ፤ በዋናነት ዓለም አቀፍ ሕጎችን በመጣስ የሚፈጸሙ ወንጀሎችን ምንነት በአጭሩ በማየት፣ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለውን የተምታታ የ‹ዘር ማጥፋት ወንጀል› አረዳድ መነሻ ምክንያት እና መፍትሔዎቹን ለመጠቆም ጥረት አደርጋለሁ፡፡
https://www.abyssinialaw.com/blog-posts/item/1975-confusing-understanding-of-genocide-in-ethiopia
Abyssinialaw
የተምታታው የ"ዘር ማጥፋት ወንጀል" አረዳድ በኢትዮጵያ
ጠቅላይ ሚንስትር ዐብይ አህመድ (ዶ.ር) ወደ ስልጣን ከመጡ በኋላ የኢትዮጵያን ማኅበረ-ፖለቲካ በአያሌው የነቀነቁ ትላልቅ ኹነቶች ተከስተዋል። ከክልል ባለስልጣናት እና ከፍተኛ የጦር መኮንኖች ግድያ አንስቶ ማንነትን መሠረት ያደረጉ ጥቃቶች፣ ግጭቶች እና አሁን ደግሞ ጦርነት ተከስተው በዓይነት የበዙ፣ በመጠን የሰፉ...
Calling all changemakers! Apply for OD Impact Challenge 2021.
This is a global competition that recognizes and supports the efforts of young changemakers working to bring positive change to their communities.
Apply now to win cash prizes and an all-expenses paid trip to the Netherlands for a one-week mini-MBA course sponsored by Vantage Migration.
Details: https://bit.ly/ODIC2021call
Deadline: December 31, 2020
#ODIC2021 #ODImpactChallenge
This is a global competition that recognizes and supports the efforts of young changemakers working to bring positive change to their communities.
Apply now to win cash prizes and an all-expenses paid trip to the Netherlands for a one-week mini-MBA course sponsored by Vantage Migration.
Details: https://bit.ly/ODIC2021call
Deadline: December 31, 2020
#ODIC2021 #ODImpactChallenge
የተቋሙ አመራሮችና ባለሙያዎች ከፍ ያለ ስነ-ምግባር ተላብሰዉ መስራት ይኖርባቸዋል” ሲሉ የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ምክትል ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ አቶ ተስፋዬ ዳባ ገለፁ፡፡
---------------------------------------------------------
የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ ምክትል ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ አቶ ተስፋዬ ዳባ ይህን ያሉት ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ ከፍትህ ለሁሉም ፕሪዝን ፎሎ ሽፕ ኢትዮጵያ ጋር በጋራ ባዘጋጁትና የዐቃቤያነ ህግ ስብዕና ግንባታ ላይ ትኩረቱን አድርጎ ለመካከለኛ አመራሮች በተዘጋጀዉ ስልጠና ላይ ተገኝተዉ ባደረጉት የመክፈቻ ንግግር ነዉ፡፡
የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ በተያዘዉ በጀት አመት የለዉጥ አጀንዳዎችን በመቅረፅ ጉልህ የሆነ ተቋማዊ ለዉጥን ለመፍጠር አየተጋ እንደሚገኝ የገለፁት ምክትል ጠቅላይ ዐቃቤ ህጉ ከእነዚህ የለዉጥ አጀንዳዎች ዉስጥ አንዱ የዓቃብያነ ህግ የሙያ ማጎልበቻ እኒሼቲቭ መሆኑን በማስታወስ ለዚህም የተቋሙ ባለሙያዎችና አመራሮችን ሞያዊ ብቃት ማጎልበት ዋነኛዉ ተግባር መሆኑን አንስተዋል፡፡
ተቋሙ በእዉነትም ለህግ፣ ለፍትህና ለርትዕ የቆመ የህዝብ አገልጋይ ተቋም እንዲሆን የተቋሙ ግንባታ ወሳኝ መሆኑን ጠቁመዉ ተገቢዉ የሞያ ስነ ምግባር ያላቸዉ ባለሙያዎች ኑረዉት ተዐማኒነት፣ ቅልጥፍናና ዉጤታማትን የሚያሳድጉ ስርዐቶችን ዘርግቶ ሀላፊነቱን መወጣት ይችል ዘንድ የተቋሙ ባለሙያዎችና አመራሮች ከፍ ያለ የዐቃቢያነ ህግ ስብዕናና ስነ-ምግባር ተላብሰዉ መስራት ይኖርባቸዋል ብለዋል፡፡
የስልጠናዉ ዋና አላማ የዐቃብያነ ህግን ስብእና ለመገንባት የሚሰራ ስራ አካል ሆኖ ስብእናና ስነ ምግባርን ለማጎልበት የሚያስችል ሲሆን ከጉዳዩ ጋር በቀጥታ የሚገናኙ አለም አቀፍና አህጉር አቀፍ ተሞክሮዎች የሚዳሰስበት መሆኑን የገለፁት አቶ ተስፋዬ ሰልጣኞች የነቃ ተሳትፎ እንዲያደርጉ አደራ በማለት ለስልጠናዉ መሳካት ድጋፍ ላደረገዉ ፍትህ ለሁሉም ፕሪዝን ፌሎ ሺፕ ኢትዮጵያ ምስጋና አቅርበዋል፡፡
የፍትህ ለሁሉም ፕሪዝን ፌሎ ሽፕ ኢትዮጵያ ፕሬዝዳንት ፓስትር ዳንኤል ገብረስላሴ በበኩላቸዉ ፍትህ ለሁሉም ከኢ.ፌ.ዴ.ሪ ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ ጋር በአቅም ግንባታ ስራዎችና በሌሎች ተግባራት ላለፉት በርካታ አመታት አብሮ መስራቱን ገልፀዉ የህግ የበላይነት ልእልና እንዲኖር በሚያስችሉ ቀጣይ ተግባራትም ድርጅታቸዉ ከተቋሙ ጋር በጋራ እንደሚሰራ በመግለፅ ለስልጠናዉ ተካፋዮች እንኳን ደህና መጣችሁ መልእክት አስተላልፈዋል፡፡
ስልጠናዉ ለሁለት ቀናት የዐቃቤ ህግ ስብእና ምንነት፣ ስብእናዉ የተሟላ ዐቃቤ ህግ ባህሪ፣ የዐቃቤ ህግ ስነ ምግባር፣ የዐቃቤ ህግ ነፃነትና ገለልተኝነት፣ በፍትህ ስርዓት ዉስጥ የዐቃቤ ህግ ሚና እና ሰብዐዊ መብትን በማስከበር ሂደት ዉስጥ የዐቃቤ ህግ ሚና በሚሉ ነጥቦች ላይ በአሰልጣኞች ማብራራያዎች ቀርበዉ ዉይይት የሚካሄድበት ይሆናል፡፡
---------------------------------------------------------
የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ ምክትል ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ አቶ ተስፋዬ ዳባ ይህን ያሉት ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ ከፍትህ ለሁሉም ፕሪዝን ፎሎ ሽፕ ኢትዮጵያ ጋር በጋራ ባዘጋጁትና የዐቃቤያነ ህግ ስብዕና ግንባታ ላይ ትኩረቱን አድርጎ ለመካከለኛ አመራሮች በተዘጋጀዉ ስልጠና ላይ ተገኝተዉ ባደረጉት የመክፈቻ ንግግር ነዉ፡፡
የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ በተያዘዉ በጀት አመት የለዉጥ አጀንዳዎችን በመቅረፅ ጉልህ የሆነ ተቋማዊ ለዉጥን ለመፍጠር አየተጋ እንደሚገኝ የገለፁት ምክትል ጠቅላይ ዐቃቤ ህጉ ከእነዚህ የለዉጥ አጀንዳዎች ዉስጥ አንዱ የዓቃብያነ ህግ የሙያ ማጎልበቻ እኒሼቲቭ መሆኑን በማስታወስ ለዚህም የተቋሙ ባለሙያዎችና አመራሮችን ሞያዊ ብቃት ማጎልበት ዋነኛዉ ተግባር መሆኑን አንስተዋል፡፡
ተቋሙ በእዉነትም ለህግ፣ ለፍትህና ለርትዕ የቆመ የህዝብ አገልጋይ ተቋም እንዲሆን የተቋሙ ግንባታ ወሳኝ መሆኑን ጠቁመዉ ተገቢዉ የሞያ ስነ ምግባር ያላቸዉ ባለሙያዎች ኑረዉት ተዐማኒነት፣ ቅልጥፍናና ዉጤታማትን የሚያሳድጉ ስርዐቶችን ዘርግቶ ሀላፊነቱን መወጣት ይችል ዘንድ የተቋሙ ባለሙያዎችና አመራሮች ከፍ ያለ የዐቃቢያነ ህግ ስብዕናና ስነ-ምግባር ተላብሰዉ መስራት ይኖርባቸዋል ብለዋል፡፡
የስልጠናዉ ዋና አላማ የዐቃብያነ ህግን ስብእና ለመገንባት የሚሰራ ስራ አካል ሆኖ ስብእናና ስነ ምግባርን ለማጎልበት የሚያስችል ሲሆን ከጉዳዩ ጋር በቀጥታ የሚገናኙ አለም አቀፍና አህጉር አቀፍ ተሞክሮዎች የሚዳሰስበት መሆኑን የገለፁት አቶ ተስፋዬ ሰልጣኞች የነቃ ተሳትፎ እንዲያደርጉ አደራ በማለት ለስልጠናዉ መሳካት ድጋፍ ላደረገዉ ፍትህ ለሁሉም ፕሪዝን ፌሎ ሺፕ ኢትዮጵያ ምስጋና አቅርበዋል፡፡
የፍትህ ለሁሉም ፕሪዝን ፌሎ ሽፕ ኢትዮጵያ ፕሬዝዳንት ፓስትር ዳንኤል ገብረስላሴ በበኩላቸዉ ፍትህ ለሁሉም ከኢ.ፌ.ዴ.ሪ ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ ጋር በአቅም ግንባታ ስራዎችና በሌሎች ተግባራት ላለፉት በርካታ አመታት አብሮ መስራቱን ገልፀዉ የህግ የበላይነት ልእልና እንዲኖር በሚያስችሉ ቀጣይ ተግባራትም ድርጅታቸዉ ከተቋሙ ጋር በጋራ እንደሚሰራ በመግለፅ ለስልጠናዉ ተካፋዮች እንኳን ደህና መጣችሁ መልእክት አስተላልፈዋል፡፡
ስልጠናዉ ለሁለት ቀናት የዐቃቤ ህግ ስብእና ምንነት፣ ስብእናዉ የተሟላ ዐቃቤ ህግ ባህሪ፣ የዐቃቤ ህግ ስነ ምግባር፣ የዐቃቤ ህግ ነፃነትና ገለልተኝነት፣ በፍትህ ስርዓት ዉስጥ የዐቃቤ ህግ ሚና እና ሰብዐዊ መብትን በማስከበር ሂደት ዉስጥ የዐቃቤ ህግ ሚና በሚሉ ነጥቦች ላይ በአሰልጣኞች ማብራራያዎች ቀርበዉ ዉይይት የሚካሄድበት ይሆናል፡፡
ቼክ ምንድን ነዉ? በቂ ስንቅ የሌለዉ ቼክ መፃፍ በወንጀል ያስጠይቃልን?
------------------------------------
በ1952 ዓ.ም የወጣው የሀገራችን የንግድ ህግ በርከት ላሉ የንግድ ሰነዶች እውቅና የሰጠ ቢሆንም በተግባር ላይ ሰፋ ባለ መልኩ አገልግሎት ላይ እየዋለ ያለው ቼክ የሚባለው የንግድ ሰነድ ነው፡፡ ቼክ ወስብስብ በሆነ የንግድ ስርአት ውሰጥ በጥሬ ገንዘብ በመገበያየት ምክንያት የሚከሰቱ ወንጀሎችንና የንብረት ጉዳቶችን በማስቀረት የተቀላጠፈ የንግድ ስርአት እንዲኖር ከፍተኛ ሚና ይጫወታል፡፡
የቼክን ምንነትና ሊይዝ ስለሚገባው ዝርዝር ጉዳይ በሚመለከት የንግድ ህጋችን አንቀፅ 827 ላይ የተገለፀ ሲሆን ከዚህ አንቀፅ ጠቅላላ ይዘት ለመረዳት እንደሚቻለው ቼክ ማለት የከፋዩን ስም፣ የሚከፈልበትን ቦታ፣ቼኩ የወጣበት ቀንና ቦታ እንዲሁም የአውጪውን ፊርማ የያዘ የተገፀው ባንክ ወይም ህግ የባንክን ስራ እንዲያከናውን ስልጣን የተሰጠው መስሪያ ቤት የተወሰነ ገንዘብ ለሶስተኛ ወገን ወይም ለአምጭው ለራሱ እንዲከፍለው የሚያዝ ሐተታ የሌለበት የንግድ ሰነድ (Commercial instrument) ነው ሊባል ይችላል;; በንግድ ህግ ውስጥ አራት አይነት የቼክ አይነቶች ማለትም የስርዝ ምልክት ያለበት ቼክ (Crossed cheque)፣ ከሒሳብ ውስጥ የሚገባ ቼክ (Cheque payable in account)፣ የመንገድ ቼክ (Travellers cheque) እንዲሁም መደበኛ ቼክ የሚባሉት የቼክ አይነቶች የሚገኙ ቢሆንም የዚህ ፅሁፍ ትኩረት ግን የመጀመሪያ ሶስቱን የቼክ አይነቶች ወደጎን በመተው አራተኛው የቼክ አይነት ላይ ማለትም መደበኛ የቼክ አይነት ላይ ይሆናል፡፡
መደበኛውን የቼክ አይነት ምንነት በሚመለከት የንግድ ህጋችን አንቀጽ 827 እና በሚከተሉት አንቀጾች ላይ ተንግጎ ይገኛል፡፡ ከእነዚህ ድንጋጌዎች አጠቃላይ ይዘት ለመረዳት እንደሚቻለው መደበኛ ቼክ ማለት መጠኑ በግልፅ ተለይቶ የተጠቀሰ የገንዘብ መጠን ለአንድ ግለሰብ ወይም ሶስተኛ ወገን እንዲከፈል ለአንድ ባንክ ቤት ወይም ቼክ መከፈልን ጨምሮ በህግ የባንክ ቤት ስራን ለማከናወን ስልጣን ለተወጠዉ ተቋም ሐተታ የሌለበት ትዕዛዝ የያዘ የንግድ ሰነድ ነዉ፡፡
አንድ ቼክ ህጋዊ ነው ተብሎ ክፍያ ሊፈጸምበት የሚችለው በንግድ ህጉ አንቀጽ 827 ላይ የተገለጹትን መግለጫዎች ካሟላ ብቻ ነው;; በዚህ የህግ ድንጋጌ መሰረት አንድ ቼክ ህጋዊ ቼክ ነው እንዲባል አምስት መሰረታዊ መግለጫዎችን ሊይዝ የሚገባ ሲሆን እነዚህ መግለጫዎችም፡
-
1. የተወሰነ ገንዘብ ለመክፈል ሃተታ የሌለበት ትእዛዝ;; ይህም ሲባል በቼኩ ላይ ያለምንም ቅድመ ሁኔታ ወይም መሟላት ያለባቸውን ቅድመ ሁኔታዎች ሳይዘረዝር ሊከፈል የሚገባውን የገንዘብ መጠን በግልጽ ሊጻፍበት ይገባል;;
2. ከፋይ የሆነው ተቋም ስም፡፡ በንግድ ህጋችን አንቀጽ 829 መሰረት ቼክን ተቀብሎ ክፍያ ሊፈጽም የሚችለው ባንክ ቤት ወይም በህግ የባንክ ቤትን ስራ ለማከናወን ስልጣን የተሰጠው ተቋም ብቻ ነው፡፡ በመሆኑም ቼኩን ተቀብሎ በቼኩ ላይ የተገለጸውን የገንዘብ መጠን እንዲከፍል የታዘዘው ተቋም በግልጽ በቼኩ ላይ ሊኖር ይገባል;;
3. ገንዘብ የሚከፈልበት ቦታ
4. ቼኩ የወጣበት ቦታና ጊዜ
5. ቼኩን ያወጣው ሰው ፊርማ ናቸው;;
በህግ የተቀመጡትን መግለጫዎች ያላሟላ ቼክ የሚኖረው የህግ ውጤት
በመርህ ደረጃ አንድ ቼክ እንደ ህጋዊ ቼክ ተቆጥሮ ክፍያ የሚፈጸምበት ከላይ የተገለጹትን አምስት መግለጫዎች የያዘ እንደሆነ ብቻ ነው;; ነገር ግን በንግድ ህጉ አንቀጽ 828 ላይ ሁለት ልዩ ሁኔታዎች ተቀምጠዋል፡፡
በዚህ ድንጋጌ መሰረት አንድ ቼክ የሚከፈልነት ቦታ ያልገለፀ እንደሆነ በከፋዩ ስም አጠገብ የተቀመጠው ቦታ የመክፈያ ቦታ ሆኖ ይቆጠራል፡፡ ከከፋዩ ስም አጠገብ ከአንድ በላይ ቦታዎች የተገለፁ እንደሆነ በመጀመሪያ የተመለከተዉ ቦታ ቼኩ ተከፋይ ይሆናል፡፡
ነገር ግን ቼኩ ምንም አይነት ቦታ ያልገለፀ እንደሆነ የከፍዩ ዋና ስራ ማካሔጃ /ዋና መስሪያ ቤት/ የቼኩ የክፍያ ቦታ ተደርጎ ይቆጠራል፡፡
ክዚህ የህግ ግምት ውጪ የተቀሩትን ከላይ የተገለፁትን መስፈርቶችን ያላሟላ ቼክ እንደህጋዊ ቼክ የሚቆጠር ባለመሆኑ ቼክ ከፋዩ ለመክፈል አይገደድም፡፡በመሆኑም የቼክ ተከፋይ የሆነዉ ግለሰብ ቼኩ እንደ ህጋዊ ቼክ ተቆጥሮ ከፋዩ በቼኩ ላይ የተገለፀዉን የገንዘብ መጠን እንዲከፈለዉ ለማስገደድ የሚችለዉ ቼኩ በህጉ ላይ የተገለፁትን መስፈርቶች አሟልቶ የተገኘ እንደሆነ ብቻ በመሆኑ ማንኛዉም ግለሰብ አንድን ቼክ ከመቀበሉ በፊት ቼኩ ከላይ የተገለፁትን ዝርዝር መግለጫወችን የያዘ ስመሆኑ ማረጋገጥ ይኖርበተል፡፡
ከቼክ ጋር ተያይዘዉ የሚፈፀሙ ወንጀሎችና የሚያስከትሉት ቅጣት
ቼክ በርከት ያለ ጥሬ ገንዘብን ከበታ ቦታ ይዞ በመዘዋወር የሚከሰተዉን የአደጋ ተጋላጭነትና በመገበያያ ገንዘብ ላይ የሚደርሰዉን ጉዳት በማስቀረት የንግድ ስርአቱ በተቀላጠፈ መልኩ አንዲከናወን ጉልህ ሚና የሚጫወት ቢሆንም ከቼክ ጋር ተያይዘዉ የሚፈፀሙ ወንጀሎች የንግዱ ማህበረሰብ በቼክ ላይ ያለዉን እምነት በመቀነስ ቼክ ለተቀላጠፈ የንግድ ስርአት የሚያበረክተዉ ጉልህ አስተዋፅኦ ላይ ጉዳት ያደርሳል፡፡
ከቼክ ጋር በተያያዘ በዋናነት የሚፈፀመዉ የወንጀል አይነት ደረቅ ቼክ ማዉጣት ወንጀል ሲሆን ደረቅ ቼክ ወይም በቂ ስንቅ ሳይኖር ቼክ ማዉጣት ወንጀል ማለት ቼኩ በሚወጣበት ወይም ለባንክ በሚቀርብበት ወቀት የሚያዝበት በቂ ስንቅ በሒሳብ ወስጥ ሳይኖር ቼክ ማዉጣት ወንጀል እንደሆና ይህ የወንጀል ድርጊት ተፈፅሞ ሲገኝም እስከ አስር አመት በሚደርስ ፅኑ እስራትና በገንዘብ መቀጮ የሚያስቀጣ የወንጀል ድርጊት እንደሆነ የኢ.ፌ.ዴ.ሪ. የወንጀል ህግ አንቀፅ 693 ላይ ተደንግጎ ይገኛል፡፡ሌላኛዉ ከቼክ ጋር በተያያዘ የሚፈፀመዉ የወንጀል አይነት ደግሞ ሀሰተኛ ወይም ህጋዊ ያልሆነ ቼክ የማዉጣት ወንጀል ነዉ፡፡
ሀሰተኛ ቼክ ማለት ቼክን ለማተም ስልጣን ባለዉ ባንከ ቤት ታትሞ ያልተሰጠ ወይም ታትሞ ከተሰጠዉ ጋር ተመሳስሎ የተሰራ ቼክ መሳይ ሰነድ ሲሆን ማንም ሰዉ ይህንን ሀሰተኛ ቼክ የሰራ ፣ የተገለገለ ወይም ህጋዊ አስመስሎ ለሶስተኛ ወገን ያስተላለፈ አንደሆነ በኢ.ፌ.ዴ.ሪ. የወንጀል ህግ አንቀፅ 375ና በሚከተሉት አንቀፆች እንዲሁም በተደራቢነት በወ.ህ.ቁ 692 መሰረት በማታለል ወንጀል ተጠያቂ ይሆናል፡፡ በመሆኑም ህጋዊ ቼክ ሊኖረዉ ስለማገባ አስገዳጅ መግለጫዎችና ከቼክ ጋር በተያያዘ ስለመፈሙ ወንጀሎች በአግባቡ በመገንዘብ እራሳችንን ከአደጋ እንጠብቅ የእለቱ መልእክታችን ነዉ በሌላ ፅሁፍ እስክንገናኝ ቸር እንሰንብት፡፡
https://t.me/lawsocieties
------------------------------------
በ1952 ዓ.ም የወጣው የሀገራችን የንግድ ህግ በርከት ላሉ የንግድ ሰነዶች እውቅና የሰጠ ቢሆንም በተግባር ላይ ሰፋ ባለ መልኩ አገልግሎት ላይ እየዋለ ያለው ቼክ የሚባለው የንግድ ሰነድ ነው፡፡ ቼክ ወስብስብ በሆነ የንግድ ስርአት ውሰጥ በጥሬ ገንዘብ በመገበያየት ምክንያት የሚከሰቱ ወንጀሎችንና የንብረት ጉዳቶችን በማስቀረት የተቀላጠፈ የንግድ ስርአት እንዲኖር ከፍተኛ ሚና ይጫወታል፡፡
የቼክን ምንነትና ሊይዝ ስለሚገባው ዝርዝር ጉዳይ በሚመለከት የንግድ ህጋችን አንቀፅ 827 ላይ የተገለፀ ሲሆን ከዚህ አንቀፅ ጠቅላላ ይዘት ለመረዳት እንደሚቻለው ቼክ ማለት የከፋዩን ስም፣ የሚከፈልበትን ቦታ፣ቼኩ የወጣበት ቀንና ቦታ እንዲሁም የአውጪውን ፊርማ የያዘ የተገፀው ባንክ ወይም ህግ የባንክን ስራ እንዲያከናውን ስልጣን የተሰጠው መስሪያ ቤት የተወሰነ ገንዘብ ለሶስተኛ ወገን ወይም ለአምጭው ለራሱ እንዲከፍለው የሚያዝ ሐተታ የሌለበት የንግድ ሰነድ (Commercial instrument) ነው ሊባል ይችላል;; በንግድ ህግ ውስጥ አራት አይነት የቼክ አይነቶች ማለትም የስርዝ ምልክት ያለበት ቼክ (Crossed cheque)፣ ከሒሳብ ውስጥ የሚገባ ቼክ (Cheque payable in account)፣ የመንገድ ቼክ (Travellers cheque) እንዲሁም መደበኛ ቼክ የሚባሉት የቼክ አይነቶች የሚገኙ ቢሆንም የዚህ ፅሁፍ ትኩረት ግን የመጀመሪያ ሶስቱን የቼክ አይነቶች ወደጎን በመተው አራተኛው የቼክ አይነት ላይ ማለትም መደበኛ የቼክ አይነት ላይ ይሆናል፡፡
መደበኛውን የቼክ አይነት ምንነት በሚመለከት የንግድ ህጋችን አንቀጽ 827 እና በሚከተሉት አንቀጾች ላይ ተንግጎ ይገኛል፡፡ ከእነዚህ ድንጋጌዎች አጠቃላይ ይዘት ለመረዳት እንደሚቻለው መደበኛ ቼክ ማለት መጠኑ በግልፅ ተለይቶ የተጠቀሰ የገንዘብ መጠን ለአንድ ግለሰብ ወይም ሶስተኛ ወገን እንዲከፈል ለአንድ ባንክ ቤት ወይም ቼክ መከፈልን ጨምሮ በህግ የባንክ ቤት ስራን ለማከናወን ስልጣን ለተወጠዉ ተቋም ሐተታ የሌለበት ትዕዛዝ የያዘ የንግድ ሰነድ ነዉ፡፡
አንድ ቼክ ህጋዊ ነው ተብሎ ክፍያ ሊፈጸምበት የሚችለው በንግድ ህጉ አንቀጽ 827 ላይ የተገለጹትን መግለጫዎች ካሟላ ብቻ ነው;; በዚህ የህግ ድንጋጌ መሰረት አንድ ቼክ ህጋዊ ቼክ ነው እንዲባል አምስት መሰረታዊ መግለጫዎችን ሊይዝ የሚገባ ሲሆን እነዚህ መግለጫዎችም፡
-
1. የተወሰነ ገንዘብ ለመክፈል ሃተታ የሌለበት ትእዛዝ;; ይህም ሲባል በቼኩ ላይ ያለምንም ቅድመ ሁኔታ ወይም መሟላት ያለባቸውን ቅድመ ሁኔታዎች ሳይዘረዝር ሊከፈል የሚገባውን የገንዘብ መጠን በግልጽ ሊጻፍበት ይገባል;;
2. ከፋይ የሆነው ተቋም ስም፡፡ በንግድ ህጋችን አንቀጽ 829 መሰረት ቼክን ተቀብሎ ክፍያ ሊፈጽም የሚችለው ባንክ ቤት ወይም በህግ የባንክ ቤትን ስራ ለማከናወን ስልጣን የተሰጠው ተቋም ብቻ ነው፡፡ በመሆኑም ቼኩን ተቀብሎ በቼኩ ላይ የተገለጸውን የገንዘብ መጠን እንዲከፍል የታዘዘው ተቋም በግልጽ በቼኩ ላይ ሊኖር ይገባል;;
3. ገንዘብ የሚከፈልበት ቦታ
4. ቼኩ የወጣበት ቦታና ጊዜ
5. ቼኩን ያወጣው ሰው ፊርማ ናቸው;;
በህግ የተቀመጡትን መግለጫዎች ያላሟላ ቼክ የሚኖረው የህግ ውጤት
በመርህ ደረጃ አንድ ቼክ እንደ ህጋዊ ቼክ ተቆጥሮ ክፍያ የሚፈጸምበት ከላይ የተገለጹትን አምስት መግለጫዎች የያዘ እንደሆነ ብቻ ነው;; ነገር ግን በንግድ ህጉ አንቀጽ 828 ላይ ሁለት ልዩ ሁኔታዎች ተቀምጠዋል፡፡
በዚህ ድንጋጌ መሰረት አንድ ቼክ የሚከፈልነት ቦታ ያልገለፀ እንደሆነ በከፋዩ ስም አጠገብ የተቀመጠው ቦታ የመክፈያ ቦታ ሆኖ ይቆጠራል፡፡ ከከፋዩ ስም አጠገብ ከአንድ በላይ ቦታዎች የተገለፁ እንደሆነ በመጀመሪያ የተመለከተዉ ቦታ ቼኩ ተከፋይ ይሆናል፡፡
ነገር ግን ቼኩ ምንም አይነት ቦታ ያልገለፀ እንደሆነ የከፍዩ ዋና ስራ ማካሔጃ /ዋና መስሪያ ቤት/ የቼኩ የክፍያ ቦታ ተደርጎ ይቆጠራል፡፡
ክዚህ የህግ ግምት ውጪ የተቀሩትን ከላይ የተገለፁትን መስፈርቶችን ያላሟላ ቼክ እንደህጋዊ ቼክ የሚቆጠር ባለመሆኑ ቼክ ከፋዩ ለመክፈል አይገደድም፡፡በመሆኑም የቼክ ተከፋይ የሆነዉ ግለሰብ ቼኩ እንደ ህጋዊ ቼክ ተቆጥሮ ከፋዩ በቼኩ ላይ የተገለፀዉን የገንዘብ መጠን እንዲከፈለዉ ለማስገደድ የሚችለዉ ቼኩ በህጉ ላይ የተገለፁትን መስፈርቶች አሟልቶ የተገኘ እንደሆነ ብቻ በመሆኑ ማንኛዉም ግለሰብ አንድን ቼክ ከመቀበሉ በፊት ቼኩ ከላይ የተገለፁትን ዝርዝር መግለጫወችን የያዘ ስመሆኑ ማረጋገጥ ይኖርበተል፡፡
ከቼክ ጋር ተያይዘዉ የሚፈፀሙ ወንጀሎችና የሚያስከትሉት ቅጣት
ቼክ በርከት ያለ ጥሬ ገንዘብን ከበታ ቦታ ይዞ በመዘዋወር የሚከሰተዉን የአደጋ ተጋላጭነትና በመገበያያ ገንዘብ ላይ የሚደርሰዉን ጉዳት በማስቀረት የንግድ ስርአቱ በተቀላጠፈ መልኩ አንዲከናወን ጉልህ ሚና የሚጫወት ቢሆንም ከቼክ ጋር ተያይዘዉ የሚፈፀሙ ወንጀሎች የንግዱ ማህበረሰብ በቼክ ላይ ያለዉን እምነት በመቀነስ ቼክ ለተቀላጠፈ የንግድ ስርአት የሚያበረክተዉ ጉልህ አስተዋፅኦ ላይ ጉዳት ያደርሳል፡፡
ከቼክ ጋር በተያያዘ በዋናነት የሚፈፀመዉ የወንጀል አይነት ደረቅ ቼክ ማዉጣት ወንጀል ሲሆን ደረቅ ቼክ ወይም በቂ ስንቅ ሳይኖር ቼክ ማዉጣት ወንጀል ማለት ቼኩ በሚወጣበት ወይም ለባንክ በሚቀርብበት ወቀት የሚያዝበት በቂ ስንቅ በሒሳብ ወስጥ ሳይኖር ቼክ ማዉጣት ወንጀል እንደሆና ይህ የወንጀል ድርጊት ተፈፅሞ ሲገኝም እስከ አስር አመት በሚደርስ ፅኑ እስራትና በገንዘብ መቀጮ የሚያስቀጣ የወንጀል ድርጊት እንደሆነ የኢ.ፌ.ዴ.ሪ. የወንጀል ህግ አንቀፅ 693 ላይ ተደንግጎ ይገኛል፡፡ሌላኛዉ ከቼክ ጋር በተያያዘ የሚፈፀመዉ የወንጀል አይነት ደግሞ ሀሰተኛ ወይም ህጋዊ ያልሆነ ቼክ የማዉጣት ወንጀል ነዉ፡፡
ሀሰተኛ ቼክ ማለት ቼክን ለማተም ስልጣን ባለዉ ባንከ ቤት ታትሞ ያልተሰጠ ወይም ታትሞ ከተሰጠዉ ጋር ተመሳስሎ የተሰራ ቼክ መሳይ ሰነድ ሲሆን ማንም ሰዉ ይህንን ሀሰተኛ ቼክ የሰራ ፣ የተገለገለ ወይም ህጋዊ አስመስሎ ለሶስተኛ ወገን ያስተላለፈ አንደሆነ በኢ.ፌ.ዴ.ሪ. የወንጀል ህግ አንቀፅ 375ና በሚከተሉት አንቀፆች እንዲሁም በተደራቢነት በወ.ህ.ቁ 692 መሰረት በማታለል ወንጀል ተጠያቂ ይሆናል፡፡ በመሆኑም ህጋዊ ቼክ ሊኖረዉ ስለማገባ አስገዳጅ መግለጫዎችና ከቼክ ጋር በተያያዘ ስለመፈሙ ወንጀሎች በአግባቡ በመገንዘብ እራሳችንን ከአደጋ እንጠብቅ የእለቱ መልእክታችን ነዉ በሌላ ፅሁፍ እስክንገናኝ ቸር እንሰንብት፡፡
https://t.me/lawsocieties
Telegram
ሕግ ቤት
ሕግ ቤት Access legal information
ጠበቃ እና የሕግ አማካሪ ያማክሩ
@HigBet #ሕግ_ቤት
lawsocieties@gmail.com
https://www.facebook.com/Ethiopianlegalinfo/
ጠበቃ እና የሕግ አማካሪ ያማክሩ
@HigBet #ሕግ_ቤት
lawsocieties@gmail.com
https://www.facebook.com/Ethiopianlegalinfo/